Sloop die hokken

Dat wordt wennen: mensenrechten voor patiënten

 

Nederland is een beschaafd land. De mensenrechten staan bij ons hoog in het vaandel. Zo hoog dat we als waakhond onze vinger opheffen als andere landen de mensenrechten aan hun laars lappen. Verontwaardigd wijzen wij die landen erop dat martelen van mensen niet strookt met algemeen aanvaarde normen. Voor een paar extra orders knijpen wij graag een oogje dicht en bedekken op die manier eveneens de balk in ons eigen oog.

We zijn ervan overtuigd dat bij ons niet wordt gemarteld. We weten wel wat er gebeurt met ernstig psychiatrische patiënten, maar associëren dat niet met martelen. In Nederland, een van de rijkste landen in de wereld, houden we de knip gesloten als het gaat om goede zorg voor de zwaksten onder de zwakken. De inhoud uit onze beurs stroomt wel rijkelijk naar de alom aanwezige managers, die luidkeels hun betrokkenheid verkondigen bij goede zorg voor psychiatrische patiënten. Ondertussen verpauperen zorgmijders, of creperen ze ergens ver weg in een hok.

Kus des doods

De inspectie voor de gezondheidszorg sliep in afwachting van een prins die haar wakker kuste. Het werd de kus des doods, die haar hardhandig in de nachtmerrie plaatste van vele psychiatrische patiënten en hun familie. Ze had in het verleden weleens horen klagen, maar dan draaide ze zich om, gaapte verveeld en stuurde de klagers naar de klachtencommissie van de instelling.

Er waren gelukkig maar weinig klachten, want patiënten klagen meestal niet en voor de familie zijn de meeste klachtencommissies onbereikbaar. En zo leefden we nog lang en gelukkig in de overtuiging dat bij ons geen sprake is van het folteren van patiënten.

Zeg nu zelf, is er één beleidsstuk te vinden, waarin staat dat patiënten gemarteld mogen worden? Wijst u mij maar eens aan waar dat staat. Dat kunt u vast niet, want voor dwang en drang bestaan er in de meeste instellingen helemaal geen beleidsstukken. Het personeel mag het zelf uitzoeken.

Hoor ik u nu zeggen: ho, ho? Vindt u dat ik te ver ga met mijn beschuldigingen over martelpraktijken? Vindt u dat ik voorbij ga aan de tijd en de energie van al die hardwerkende betrokken hulpverleners die zonder gedegen beleidsstukken, zonder de nodige (bij)scholing en zonder daadwerkelijke steun van hun managers, alles uit de kast trekken om de patiënten toch de zorg te geven die ze nodig hebben? U heeft gelijk, en voor die mensen neem ik mijn petje af. Ik zou voor hen zelfs een standbeeld willen oprichten. Maar voor ik dat doe, is het misschien beter om ze eerst genoeg middelen te geven, zodat het ook echt een symbool voor goede zorg kan worden. Een standbeeld met de bijsmaak van martelpraktijken doet aan deze kanjers geen recht.

Want ik vraag u, is ernstig zieke patiënten zorg onthouden waardoor ze langer lijden dan nodig is, dan geen folteren? Patiënten gedesoriënteerd in kale hokken opsluiten en aan hun lot overlaten, is dat  geen vorm van martelen?

Schrikt u van mijn woorden? Wees gerust, het zijn niet mijn woorden. Lees de memorie van toelichting bij de nieuwe wet ‘Verplichte geestelijke gezondheidszorg’ er maar eens op na. Daar kunt u iets dergelijks lezen, met de artikelen waar deze opvatting op gebaseerd is erbij.

Schoon schip

En dat is dan ook gelijk het lichtpuntje. De vervanger van de BOPZ maakt schoon schip met het BOPZ-verleden en legt de nadruk op behandeling en voorkoming van dwang.

Het gaat erom de mogelijkheden van samenwerking met de patiënt, de familie en de zorgverlener volledig te benutten.

De wetgever heeft gekozen voor voorkomen van dwang, het lijkt mij, dat daarmee de keuze is gemaakt. Weg met de isoleercellen. Of zoals ik het Jolijn Santegoed van de actiegroep ‘tekeer tegen de isoleer’, tijdens een in november 2008 door het landelijk platform GGZ georganiseerd symposium ‘Dwang en Drang’ hoorde zeggen: ‘sloop die hokken.’

Instellingen die het welzijn van hun patiënten hoog in het vaandel hebben staan, werden daar de hemel in geprezen, terwijl dat toch niets bijzonders zou moeten zijn. Het zal wel even wennen zijn dat de mensenrechten ook gelden voor psychiatrische patiënten, nu blijkt dat ze jarenlang massaal door psychiatrische instellingen aan de laars zijn gelapt.

Geld genoeg

In Noord-Holland Noord handelen ze volgens psychiater Marieke van de Ven al enige tijd met inachtneming van de in een beschaafd land vanzelfsprekende uitgangspunten. Zij hebben multifunctionele (F)ACT-teams opgericht die volgens de modernste inzichten tewerk gaan. Daar schijnt geld genoeg voor te zijn, omdat zij bij de zorgverzekeraar een goed onderbouwd plan hebben ingediend. Zouden die andere GGZ-instellingen soms niet weten dat het zo makkelijk is om over geld te beschikken als je goede plannen hebt?

Mijn hoop op betere tijden is gevestigd op de op grond van de nieuwe wet in te stellen multidisciplinaire commissie, die de inspanningen om dwang te voorkomen aan een nauwkeurig oordeel onderwerpt en op grond daarvan de rechter adviseert. De behandelaar behandelt weer uitsluitend en mag zijn dubbele pet aan de kapstok hangen.

Met al die nieuwigheden is het natuurlijk wel even schrikken en het vraagt in veel instellingen om een grondige cultuurverandering. Niet overal, want er zijn meer plekken dan alleen Noord-Holland Noord waar de aarde vruchtbaar bleek voor de groei van bemoeizorgteams en (F)ACT-teams. Voorwaarde is natuurlijk wel, dat die teams ook goed functioneren, hetgeen de verantwoording is van de GGZ-instellingen zelf. Aan hen is de taak opgelegd de vrijwillige zorg goed te organiseren en nieuwe ontwikkelingen, gericht op het voorkomen van dwang te stimuleren, aldus de memorie van toelichting bij de nieuwe zorgwet.

Voortdurende aandacht voor preventie en verdergaande professionalisering, daar gaat het om. Het kwartje dat vrijwillige medewerking verreweg te verkiezen is boven dwang begint langzaam te vallen.

Een klein lichtpuntje voor Jolijn zal zijn, dat de inspectie wakker is geworden. De instellingen kunnen op een bezoekje rekenen, waarbij harde kwaliteitseisen op tafel worden gelegd. Dat het de hoogste tijd werd, blijkt wel uit het voorlopige resultaat, waarbij van de inmiddels veertig bezochte instellingen tweederde niet voldoet aan de kwaliteitseisen. Elf daarvan moesten zelfs onder extra toezicht worden geplaatst. Het zal je kind maar wezen, dat daar verblijft.

Toch mogen deze patiënten nog van geluk spreken, want er zijn er ook die graag opgenomen zouden willen worden, maar waar geen plaats voor is, omdat de gedwongen opnames voorrang krijgen.

Narigheid

Dat het in veel instellingen nogal te wensen overlaat bleek eveneens uit de enquête die Ypsilon vorig jaar onder zijn leden heeft gehouden in de week van 1 tot 8 november. In die korte periode is er heel wat narigheid naar boven gekomen.< br/> Ik heb er genoeg van, om steeds maar weer begrip te tonen voor de geldproblemen waar de GGZ mee zegt te kampen. Het is volgens mij eerder een kwestie van keuzes en goed management.
Het project dwang en drang van GGZ-Nederland houdt de belofte in van een betere toekomst. De nieuwe zorgwet is eveneens een strohalm waar ik me aan vastgrijp. Separeren (onder dwang) van psychiatrische patiënten is schadelijk en kan de ontregeling zelfs verergeren, toont wetenschappelijk onderzoek aan. Daar kan een beschaafd land zijn vingers maar beter niet aan branden. Slopen die hokken.

Ansje Adema


Laatste bewerking: 02-03-2009 12:49