(nog) geen diagnoseInbewaringstelling (IBS)
De Inbewaringstelling (IBS) is een spoedprocedure om iemand in een acute crisissituatie gedwongen op te kunnen nemen. Dit betekent dat er sprake is van gevaar en er geen tijd is voor een Rechterlijke Machtiging (RM). Met een IBS is het in principe mogelijk Jan binnen 24 uur opgenomen te krijgen. Over de gedwongen opname is al veel gezegd. Hier staat de feitelijke procedure nog een op een rij.
criteria
aanvraag
geneeskundige verklaring
uitvoering
opname en daarna
Criteria
Een gedwongen opname kan pas plaatsvinden als de vijf criteria gelden die de Wet BOPZ stelt. Een spoedprocedure kan bovendien alleen plaatsvinden als het gevaar zo onmiddellijk en dreigend is dat de vordering van een RM niet kan worden afgewacht.
De aanvraag
Wie mogen er om een IBS verzoeken? Dat kan alleen de burgemeester bij schriftelijke beschikking doen.
Wel kan de burgemeester deze bevoegdheid aan een wethouder overdragen. De burgemeester blijft in dat geval echter zelf verantwoordelijk.
Een ieder kan de burgemeester op de hoogte stellen van het eventuele (dreigende) gevaar dat de patiënt oplevert. De familie kan dit zelf doen, maar ook hulpverleners of 'buitenstaanders'.
De 'verzoekers' moeten zich richten tot de burgemeester van de plaats waar het gevaar dreigt, of waar dat zich reeds voltrekt.
Geneeskundige verklaring
In de praktijk zal eerst een arts of psychiater proberen de betrokkene te onderzoeken. De last tot een IBS kan namelijk pas gegeven worden als de burgemeester over een geneeskundige verklaring beschikt. Als onderzoek van de patiënt niet mogelijk is, moet de beoordelend arts op verhalen en ervaringen van anderen varen; daarom is in de wet 'een ernstig vermoeden' van de stoornis al voldoende. Uit de verklaring moet op zijn minst blijken dat zo'n ernstig vermoeden van een 'stoornis der geestesvermogens' bestaat. Er moet ook in worden aangetoond dat de betrokkene acuut gevaar veroorzaakt (of dreigt te veroorzaken), dat niet zonder personen of instellingen buiten het psychiatrisch ziekenhuis kan worden afgewend. De arts of psychiater moet bovendien een duidelijk verband tussen het (dreigend) gevaar en de stoornis aangeven.
Deze verklaring moet zo mogelijk van een 'onafhankelijk' arts of psychiater komen, een deskundige die niet bij de behandeling van de patiënt is betrokken. Deze overlegt zo mogelijk eerst met de huisarts en de behandelend psychiater. Als dat niet mogelijk is, vermeldt hij de reden daarvan in de verklaring.
De uitvoering
Als de burgemeester een IBS uitschrijft moet de patiënt binnen 24 uur worden opgenomen (voorlopig), en krijgt hij een advocaat toegewezen (vanaf het moment dat de beschikking wordt gegeven). Per gemeente is geregeld wie de IBS moet uitvoeren. Vaak is dat de GGD of Crisisdienst; volgens de wet moet het in ieder geval gebeuren door 'personen met kennis van de zorg voor geestelijk gestoorden'. De burgemeester stuurt intussen alle gegevens onmiddellijk naar de officier van justitie. Bovendien licht hij de echtgenoot, de wettelijk vertegenwoordiger en de naaste familieleden zo mogelijk in over de opname. Ook de inspecteur moet meteen een afschrift van de beschikking ontvangen.
De officier van justitie neemt de zaak vanaf hier over. Hij toetst of het gevaar werkelijk aanwezig is; dat geldt ook voor de andere criteria. Uiterlijk een dag na ontvangst van de stukken besluit hij over de voortzetting van de IBS.
De rechter beslist daar binnen drie dagen over. Hij zal van een aantal betrokkenen willen horen hoe de situatie precies in elkaar zit. Hij laat zich eventueel voorlichten door de verzoeker, de familie, de behandelend arts of psychiater, andere getuigen en deskundigen, maar sowieso door de patiënt zelf. De rechter moet hem in het ziekenhuis opzoeken, tenzij de patiënt daar echt niet toe bereid is. Alleen de patiënt zelf kan laten weten dat hij niet mee wil werken; het is niet voldoende als een familielid of kennis dit de rechter laat weten.
De rechter bepaalt welke mensen daadwerkelijk gehoord worden. Dat kunnen natuurlijk ook mensen zijn waar de patiënt om gevraagd heeft.
Het is niet mogelijk tegen de beslissing in hoger beroep te gaan.
Opname en daarna
In uiterlijk vijf werkdagen is dus duidelijk of de IBS wordt voortgezet. Als er een weekeind of feestdagen tussen zitten, kan dit nog wat uitlopen. Als de communicatie tussen burgemeester, officier van justitie en/of rechter per post verloopt, kan het uiterlijk zeven dagen duren.
De opname van een IBS zal vanaf de rechterlijke bekrachtiging drie weken duren. Daarna kan ontslag volgen, of krijgt de behandeling een vrijwillig karakter.
Voor het einde van de geldigheidsduur van een IBS kan de officier van justitie echter ook een vordering tot een RM indienen. In dat geval mag de patiënt niet worden ontslagen in de drie volgende weken die de rechtbank nodig heeft om over dit verzoek te beslissen. Samen met deze voortzetting kan de totale IBS dus ruim zes weken duren.
Voor de eventuele vordering van een RM moeten de criteria opnieuw worden getoetst. De volledige procedure moet worden doorlopen. De geneesheer-directeur van het psychiatrisch ziekenhuis moet de geneeskundige verklaring opmaken. Bovendien moet de officier een afschrift van het behandelplan kunnen overleggen en gegevens over de eventuele toepassing van dwangbehandeling. Mochten er stukken ontbreken, moet de reden daarvan worden aangegeven.
De vordering moet worden ingesteld bij de rechtbank van het arrondissement waarin het ziekenhuis ligt. Dit kan dus in een andere plaats zijn dan de woonplaats van de patiënt.
Ook tegen de nieuwe uitspraak is geen hoger beroep mogelijk.
Een belangrijke opmerking ten slotte: gedwongen opname betekent nog niet dat er sprake is van gedwongen behandeling! Dit kan tot gevolg hebben dat de patiënt alleen maar wordt 'opgeborgen', zonder uitzicht op enige verandering.