BRIEF PLATFORM GGZ AAN DE WOORDVOERDERS VAN DE TWEEDE KAMERFRACTIES

Aandacht gevraagd voor mantelzorgers in de GGZ

Deelnemers platform

Geachte heer, mevrouw,

Komende week overlegt u met de staatssecretaris over het beleid ten aanzien van mantelzorg en vrijwilligers. Het Landelijk Platform GGZ ondersteunt de brief die u onlangs ontving van LOT/X-zorg, waarin om meer ondersteuning voor de mantelzorg gevraagd wordt, in algemene zin. Het Landelijk Platform GGZ vraagt hiernaast uw speciale aandacht voor de positie van mantelzorgers in de geestelijke gezondheidszorg (GGz).

• Mantelzorg in de GGz

Voor mantelzorgers in de GGz is in de beleidsstukken weinig specifieke aandacht. Ten onrechte wat ons betreft. Met succes heeft het Landelijk Platform GGz, mede dank zij uw inzet en erkenning, afgelopen jaar aandacht gevraagd voor de structurele achterstand van de GGz-sector.   Deze geldt echter niet alleen de positie van cliënten, maar ook die van mantelzorgers in de GGz.

GGz-mantelzorgers hebben een ‘atypische’ positie ten opzichte van de andere sectoren. Aan de ene kant vanwege de aard van de problematiek. G rilligheid van het ziektebeeld, de niet uitgesproken ondersteuningsbehoefte van de cliënt en het moeten omgaan met acute crisissituaties zijn voor mantelzorgers in de GGz extra belastende omstandigheden. Tegelijkertijd constateren wij dat de bestaande mantelzorgvoorzieningen vooral gericht zijn op de verstandelijke en lichamelijke gehandicaptensector en de ouderensector. Voor mantelzorgers in de GGz zijn deze faciliteiten vaak (nog) niet toegankelijk. Dit is enerzijds een kwestie van onbekendheid met de mogelijkheden, anderzijds zijn er te weinig op de GGz toegespitste mogelijkheden.

In opdracht van de vereniging Ypsilon – een van de 15 bij het Landelijk Platform aangesloten organisaties - is zeer onlangs onderzoek gedaan naar belasting van mantelzorgers onder haar eigen achterban. Uit de resultaten blijkt dat de belasting ongekend zwaar is. Het rapport zal u begin volgende week toegestuurd worden.

• Mantelzorgsteunpunten

In het hele land worden onder leiding van LOT/X-zorg Mantelzorgsteunpunten opgezet. Zoals gezegd is de focus vooral gericht op lichamelijk en verstandelijk gehandicapten en ouderen. Ruiterlijk wordt erkend dat men nauwelijks op de hoogte is van de zorgen en behoeften van mantelzorgers in de GGz. Om ervoor te zorgen dat de Mantelzorgsteunpunten ook GGz-mantelzorgers van dienst kunnen zijn vragen wij u met klem geld te reserveren voor het opleiden en trainen van vrijwilligers op dit terrein. De familieorganisaties in de GGz hebben veel leden die een nuttige rol zouden kunnen vervullen bij het bemensen van de mantelzorgsteunpunten. Specifieke kennis van GGz-zaken binnen de mantelzorgsteunpunten is noodzakelijk om ook mantelzorgers in de GGz te kunnen bereiken.

• Respijtzorg

De druk op mantelzorgers neemt toe. De bestaande faciliteiten zijn vaak (nog) niet toegankelijk voor mantelzorgers in de GGz, zoals hierboven uiteengezet. Een voorbeeld hiervan is de respijtzorg. Het type opmerking ‘Hoe kan ik mijn zoon die schizofrenie heeft nu overlaten aan een vreemde?’ is een vaak gehoorde klacht uit onze achterban. Uitbreiding van respijtzorg-faciliteiten die (ook) voor de GGz geschikt zijn, is dan ook zeer gewenst. Ook voor volwassen GGz-cliënten. Wij denken daarbij niet alleen aan logeermogelijkheden (uit huis), waarbij deskundige hulpverlening beschikbaar moet zijn, maar vooral ook aan deskundige opvang bij betrokkenen thuis. Voor mensen met psychiatrische problematiek is veiligheid van groot belang, en ondersteuning in de thuissituatie derhalve zeer gewenst. Het creëren van mogelijkheden hiertoe zou GGz-mantelzorgers eindelijk de nodige ‘lucht’ kunnen geven.

Vo or het kunnen inkopen van respijtzorg is behoud van de mogelijkheid tot een persoonsgebonden budget (pgb) in de toekomst uitermate belangrijk.

• PGB

Naast het kunnen inkopen van respijtzorg zijn er meer redenen om te pleiten voor behoud van de mogelijkheid tot pgb. Eind vorig jaar stond het pgb voor inwonende familieleden ter discussie. Het gaat vaak om familie en naasten die bereid zijn een deel van hun arbeidstijd in te leveren om hun zieke familielid de begeleiding of zorg te geven die nodig is. Zo is er een groot aantal gezinnen met autistische kinderen die op deze wijze mogelijk maken dat het kind thuis blijft wonen. Het pgb biedt dan een kleine compensatie voor het financiële offer dat men brengt. Daarnaast kan het pgb met name in een GGz-context een extra rol spelen. Aa n het leven met een familielid met een psychische handicap zijn vaak specifieke kenmerken verbonden. Familierelaties kunnen erg gespannen zijn. Gevoelens van achterdocht, vaak inherent aan het ziektebeeld, en van schuld kunnen een rol spelen. Als in die situatie cliënten nog eens extra afhankelijk worden van mantelzorg, doet dat noch de cliënt noch de familie enig goed. Dan kan het pgb een welkome bijdrage zijn aan het – juist in een GGz context, – gelijkwaardig maken van de verhoudingen: de cliënt kan er voor kiezen zijn mantelzorger te willen betalen.

Voortbestaan van de mogelijkheid van het pgb is dus ook voor de mantelzorg in de GGz cruciaal.

• Indicatiestelling

Het Landelijk Platform juicht het toe dat de staatssecretaris stelt dat de noodzaak tot ondersteuning van mantelzorgers bij de indicatiestelling aan de orde moet komen.Wij maken ons tegelijkertijd grote zorgen over de wijze waarop de (vermeende) aanwezigheid van mantelzorg een rol speelt binnen de indicatiestelling en de uiteindelijke toekenning van ondersteuning en zorg aan de cliënt. In de praktijk wordt hierdoor al fors minder ondersteuning en zorg toegekend. Omdat de problematiek in de GGz-sector zich meestal niet fysiek manifesteert, en vaak minder zichtbaar is, valt de toekenning van ondersteuning en zorg aan de cliënt vaak al laag uit. Alles bij elkaar leidt dit tot een snellere overbelasting van de mantelzorger in de GGz, die daardoor eveneens zorgvrager kan worden. Dit kan zelfs leiden tot gedwongen opname van de cliënt.

Om overbelasting te voorkomen zal de kwaliteit van de indicatiestelling verbeterd moeten worden. Ook wanneer gemeenten de indicatiestelling op een andere wijze vorm gaan geven in de toekomst, zal deskundige kennis op het gebied van indicatiestelling van de GGz noodzakelijk zijn. Getoetst moet worden of GGz-cliënten verantwoorde en toereikende zorg ontvangen en er voldoende aandacht is voor de behoefte van hun mantelzorgers.

Het Landelijk Platform GGZ vertrouwt er op dat u onze opmerkingen en zorgen over de positie van mantelzorgers in de GGz bij het overleg zult willen betrekken.

Met vriendelijke groeten,

Gee de Wilde

voorzitter