Standpunten over actuele onderwerpen, november 2003
Ypsilon op de bres bij Kamerleden
In november 2003 voerden vertegenwoordigers van Ypsilon en patiëntenvereniging Anoiksis gesprekken met de fractiespecialisten van de partijen in de Tweede Kamer. Hieronder een samenvatting van het pleidooi dat zij daar hielden. Op alle terreinen trokken Ypsilon en Anoiksis gezamenlijk. Alleen bij het onderwerp dwangbehandeling maakte Anoiksis een voorbehoud: de vereniging is nog bezig met nadere standpuntbepaling over dit onderwerp.
Direct door naar:
Gevolgen bezuinigingen
AWBZ en de wet op de Maatschappelijke Zorg
Vermaatschappelijking
Dwangbehandeling
Arbeid, Dagbesteding en Opleiding
Indicatiestelling
Bezuinigingen en gevolgen voor onze doelgroep. Wat betekent het concept 'eigen verantwoordelijkheid' voor juist onze doelgroep?
Het is algemeen bekend dat mensen met psychiatrische handicaps meestal van het minimum moeten leven. En veel zorg nodig hebben. Mensen met een (psychiatrische) handicap worden dubbel getroffen, omdat enerzijds fors wordt ingegrepen in de sociale zekerheid en anderzijds de zorg veel duurder wordt.
Sociale zekerheid:
- aanscherping WAO-regels en laten vervallen van gedeeltelijke arbeidsongeschiktheid als rechtgevend op WAO;
- andere grondslag voor koppeling tussen lonen en uitkeringen (= feitelijke ontkoppeling); nu omgezet in over twee jaar weer koppelen;
- Wet Werk en Bijstand (bezuiniging 1,15 mld.): bijzondere bijstand en gesubsidieerde arbeid worden afgebouwd; kleine deeltijdbaan met aanvullende uitkering levert na 1,5 jaar geen verdiensten meer op; gemeenten zijn zelf verantwoordelijk voor bijstand, en zullen zelf tekorten moeten aanvullen: waar leidt dat toe in slechte economische omstandigheden?
- bovendien neemt druk op bijstand toe door verscherping regels WAO.
De maatregelen van het kabinet zijn gericht op tegengaan van misbruik van voorzieningen. De goeden moeten zo onder de kwaden lijden. Een voorbeeld: Ypsilon ontving het bericht van een verontruste moeder dat haar dochter, een patiënte met de diagnose schizofrenie, door de Sociale Dienst zó op de huid werd gezeten, dat bij haar psychoses ontstonden. Dit leidde zelfs tot een opname. Wat ons betreft het gevolg van doorgeschoten streng beleid, dat zijn doel voorbij schiet.
Participeren aan de samenleving wordt door de bezuinigingen voor psychiatrische patiënten steeds moeilijker gemaakt. De combinatie tussen het moeilijk kunnen krijgen van een betaalde functie met daarbij behorend inkomen en het wel hebben van de eigen financiële verantwoordelijkheid maakt dat mensen buiten spel komen te staan.
Bezuinigingen zorg:
- eigen risico van 250 euro voor iedere verzekerde ('medicijnknaak' vervangen door verhoging eigen risico);
- uitkleden ZF en AWBZ-pakket;
- verhogen eigen bijdragen in de AWBZ (intra- en extramuraal, naar schatting 2,5 tot 3x zo hoog);
- slechts gedeeltelijke compensatie voor mensen met een laag inkomen, althans voor chronisch zieken; geldt dit ook voor psychiatrische patiënten?
- aanvullende verzekering is juist voor mensen met een handicap zeer lastig;
Ypsilon is voor solidariteit in de zorg tussen ziek en gezond. Niemand kiest voor zijn ziekte, en het kan iedereen overkomen. De verhoging van de eigen bijdragen in de AWBZ is een voorbeeld waar de solidariteit tussen ziek en gezond is losgelaten. Om te bepalen of iemand recht heeft op AWBZ-zorg is er immers de onafhankelijke objectieve indicatiestelling door het RIO. Dat iemand die recht heeft op zorg toch nog wordt geconfronteerd met eigen bijdragen is volgens Ypsilon onrechtvaardig: als 'remgeld' werkt dit niet, want men heeft immers een indicatie, en dus zorg nodig. Ypsilon beschouwt dit als het afwentelen van kosten op zieke mensen.
Volgens het kabinet moeten patiënten meer eigen verantwoordelijkheid nemen en zich aanvullend verzekeren. De toegankelijkheid voor deze groep tot aanvullende verzekeringen is nu juist een groot probleem.
Tot slot: het neerleggen van eigen verantwoordelijk bij mensen die dit niet aankunnen, als onderdeel van hun ziekte, kan leiden tot zorgmijden.
Wat vragen wij u?
De solidariteit in de gezondheidszorg te waarborgen. Dit staat lijnrecht tegenover zaken zoals (het verhogen van) eigen bijdragen in de AWBZ.
Rekening te willen houden met de speciale problematiek van speciale groepen. Dit laatste geldt vooral ook voor de sociale zekerheid. Een overmaat aan controle en financiële 'prikkels' werken voor mensen met schizofrenie en psychose contraproductief.
De Toekomst van de AWBZ en de wet op de Maatschappelijke Zorg: brief minister en staatssecretaris van 15 september 2003.
- Een belangrijk deel van de voorzieningen die nu nog in de AWBZ zitten, zullen in de toekomst worden ondergebracht in de Wet op de Maatschappelijke Zorg, onder regie van de gemeenten. De slechte ervaringen met de WVG (Wet voorzieningen gehandicapten) lijken helemaal vergeten. De vele klachten over de WVG noopten een vorig kabinet tot invoering van een Protocol, waarin een minimumniveau van voorzieningen moest worden vastgelegd. Maar nu lijkt de gemeentelijke beleidsvrijheid weer alle ruimte te krijgen. In de plannen is sprake van een aanbodwet, en geen rechtenwet. Terwijl in de AWBZ sprake is van een verzekerd recht, zo is men in de Wet Maatschappelijke Zorg afhankelijk van het aanbod van de gemeente. Voor de zorggebruiker betekent dit rechtsongelijkheid en rechtsonzekerheid. Voeg dit samen met de bezuinigingen op het budget: wat moet er terechtkomen van participatie en vermaatschappelijking van psychiatrische patiënten?
- Bovendien gaan bewegingen als het verleggen van de verantwoordelijkheid van landelijke overheid naar lokale overheid meestal niet gepaard met voldoende financiering. Ypsilon vindt dat het om een budgetneutrale overheveling zou moeten gaan, waarbij het om geoormerkt geld gaat. Geld voor zorg is bedoeld voor zorg, en niet voor herprofilering van een straat!
- Speciale adder onder het gras voor familie en naasten is het van overheidswege ingestelde beroep op de mantelzorg, en daarmee de toenemende afhankelijkheid van de patiënt van zijn sociale omgeving. Deze krijgt pas voorzieningen in het kader van de wet Maatschappelijke Zorg of AWBZ als hij/zij kan aantonen dat geen beroep kan worden gedaan op de sociale omgeving. Wij vinden dit afgedwongen zorg, hetgeen haaks staat op het streven van Ypsilon, dat 'familie gewoon moet familie kunnen zijn'. De overheid trekt zich terug, zonder tegelijkertijd nog langer de positie van de patiënt willen versterken (een trendbreuk met het beleid van individualisering van de afgelopen decennia; zie in dit kader ook de nota Met Zorg Kiezen, behandeld in de Kamer op 18 maart vorig jaar).
Wat vragen wij u?
Ypsilon wil graag met u overleggen op het moment dat het vervolg van de beleidsbrief van 15 september j.l. over 'De toekomst van de AWBZ' aan de Kamer wordt aangeboden. Wij zullen u hier over benaderen.
Vermaatschappelijking
Het proces van extramuralisering houdt geen gelijke tred met maatschappelijke voorzieningen om dit proces goed vorm te kunnen geven. Naar aanleiding van problemen met verstandelijk gehandicapten die zorg en sociale aansluiting te kort komen in hun rijtjeswoning, heeft CDA-kamerlid mw. Aasted-Madsen gevraagd om een pas op de plaats waar het gaat om verdere afbouw van instellingen.
Ypsilon is niet tegen vermaatschappelijking. Als mensen goede zorg en begeleiding krijgen denken wij dat ze beter af kunnen zijn in een instelling. De Taskforce Vermaatschappelijking heeft vorig jaar in haar rapport 'Erbij horen' een ideaalbeeld geschetst van hoe vermaatschappelijking toch nog een geslaagd proces kan worden. Een sterke regie van de lokale overheid is van belang volgens dit advies.
Ypsilon heeft zorgen over de regietaak van de gemeenten. Een voorbeeld hiervan: de pogingen van een afdeling van Ypsilon om in een grote stad een aantal woonvoorzieningen van de grond te krijgen voor mensen met schizofrenie. Daar blijken GGZ-instellingen, RIBW's, de gemeente en woningbouwcorporaties elkaar voortdurend de bal toe te spelen; niemand neemt z'n verantwoordelijkheid. Ook de gemeente niet, die als het om wonen gaat toch een rol zou moeten willen spelen.
Er zijn nu buiten de instellingen onvoldoende plaatsen en voorzieningen. Geluiden als 'patiënten moeten terug naar de bossen' hoor je niet alleen bij onze achterban vaker, ook bij Anoiksis valt dit te horen. GGZ-N stelt dat de extramuralisering gepaard is gegaan met een in verhouding groter aantal woningen buiten de instellingen. Ypsilon constateert dat tegelijkertijd het aantal zwervers en daklozen, waaronder veel mensen met psychiatrische problematiek, toeneemt. Met alle gevolgen van dien, waaronder een afnemend begrip van mensen voor psychiatrische patiënten.
Wat vragen wij u?
Minister Borst schreef Ypsilon indertijd dat onze vereniging betrokken zou worden bij vervolgactiviteiten, na de Tweede Kamerbehandeling van het Taskforce-advies (voorjaar 2002). Inmiddels zijn anderhalf jaar verstreken en is het gezien de actualiteit alleen maar urgenter geworden het punt vermaatschappelijking te agenderen. Wij hopen dat het initiatief van mw. Aasted-Madsen, die heeft gezegd vermaatschappelijking van verstandelijk gehandicapten te willen agenderen, kan worden uitgebreid met de groep psychiatrisch gehandicapten.
Uitbreiding van mogelijkheden tot dwangbehandeling voor patiënten zonder ziekte-inzicht (wet BOPZ)
Het is een kleine stap van groeiende problematiek rond zwervers en junks naar de BOPZ en de uitbreiding wettelijke mogelijkheden van dwangbehandeling voor mensen zonder ziekte-inzicht. Waarbij het uitgangspunt van Ypsilon nadrukkelijk is het recht op goede zorg, en niet het overlast-argument dat je tegenwoordig te vaak hoort.
In de tijd dat mw. Borst minister van Volksgezondheid was, stonden drie wetswijzigingen inzake de Wet BOPZ op de rol, waarvan er twee (bijna) zijn gerealiseerd: de voorwaardelijke machtiging en de zelfbindingsverklaring. In maart 2002 liet mw. Borst weten uitbreiding van de regeling voor dwangbehandeling van personen die lijden aan een psychiatrische stoornis en geen ziekte-inzicht hebben (het derde voorstel), in te trekken. Dat was ingegeven door een onderzoek van het Trimbos-instituut uit 2000 ( 'Intramurale dwangbehandeling van patiënten zonder ziekte-inzicht) en verdeeldheid over het onderwerp binnen de NVvP. De minister heeft de NVvP verzocht tot interne overeenstemming te komen, maar dit proces blijkt traag te verlopen. Het Trimbos-onderzoek brengt Ypsilon tot de tegenovergestelde conclusie: als dwangbehandeling op de helft van de patiënten een positief effect heeft (op de andere helft negatief of neutraal), dan mag je het de patiënt niet onthouden. De Nederlandse praktijk van isoleren biedt volgens Ypsilon geen uitzicht op (duurzame) verbetering, terwijl dwangmedicatie dat voor onze groep wel kan doen. Let wel: wij spreken van de categorie mensen die ten gevolge van hun ziekte behandeling weigert: ze vinden zich zelf niet ziek. Ypsilon beijvert zich al jaren voor uitbreiding van mogelijkheden.
Een voorbeeld is het verhaal dat Ypsilonlid Mieke de Leeuw enige weken geleden vertelde bij Vinger aan de Pols. Haar zoon werd dood terug gevonden op zijn eigen vliering, na een geschiedenis van behandelingen weigeren, uit instellingen weglopen, en hulpverleners die haars inziens hun verantwoordelijkheid niet namen. Zij verzucht in die uitzending: 'Misschien had dwangbehandeling hem niet kunnen redden, maar dan had hij tenminste een kans gehad'.
Wat vragen wij u:
Kennis te nemen van de wanhoop van familie en direct betrokkenen, die het niet kunnen aanzien dat hun zieke familielid de zorg, ook al zou dat onder dwang zijn, wordt onthouden die ze nodig hebben. Wij willen dit uiterst belangrijke onderwerp terug op de politieke agenda en zullen ons gesprek met u hierover graag voortzetten.
Rapport Arbeid, Dagbesteding en Opleiding
Dit rapport is u en uw fractiegenoot van sociale zaken en werkgelegenheid voor de zomer toegestuurd. In deze drukke tijden hebben we er van afgezien uw collega van SZW ook te mobiliseren. We hopen dat u onze inbreng over arbeid, opleiding en dagbesteding voor GGZ-cliënten wilt overbrengen.
Het rapport concludeert dat niets doen voor 1/3 van de GGZ-cliënten – binnen èn buiten de instelling – de voornaamste bezigheid is. Daarmee sluit ons onderzoek aan op het onderzoek van GGZ-Nederland en VWS, 'Een keten van lege zondagen'. GGZ-Nederland is tegenwoordig vooral branche-organisatie en overlegt niet meer met cliënten- en familieorganisaties over zorginhoudelijke onderwerpen. Ypsilon betreurt dat, omdat een aantal zaken die in het rapport gesignaleerd worden direct betrekking hebben op de wijze waarop instellingen zorg verlenen. Veel van de problemen hebben te maken met het onvoldoende gericht zijn op de mogelijkheden van arbeid, opleiding en dagbesteding van de zijde van de hulpverlening.
Een meer concreet punt voor de politiek is een andere bevinding uit het rapport: het feit dat de WSW niet goed functioneert voor psychiatrische patiënten. In '98 is in de wet opgenomen dat ook mensen met een psychische handicap via de WSW aan het werk moesten kunnen. In de praktijk hebben SW-bedrijven nog steeds geen kennis over psychiatrie in huis, en hebben ze ook weinig noodzaak hiervoor te zorgen.
Wat vragen wij u:
U sterk te maken voor het bevorderen van de mogelijkheid voor mensen met een psychische handicap om aan de slag te kunnen bij of via het SW-bedrijf.
De schriftelijke ronde deze week, met betrekking tot de WSW en SUWI inzake overgang van indicatiestelling naar gemeenten en verruiming van begeleid werken, zou een ingang kunnen zijn.
Tot slot: de RIO's
Naar aanleiding van de presentatie door de fractie van de SP van het bureaucratierapport en het voorstel de RIO's op te heffen:
ook Ypsilon en Anoiksis zijn niet tevreden met de bureaucratie bij de RIO's waarmee vele zorgverleners en patiënten geconfronteerd worden. Toch willen wij hier nogmaals het belang benadrukken van de indicatiestelling, zoals die door de RIO's uitgevoerd wordt. Wij bepleiten kortom bestrijding van de bureaucratie, maar zijn voor behoud van de onafhankelijke, objectieve en integrale indicatiestelling.
 Klik hier voor een printversie van deze pagina
Sitemap
Naar het begin van deze
pagina
Laatste bewerking: 16 februari 2004
|
|
