Visiesheet Wonen met zorg

Wat is een visiesheet?

Recente ontwikkelingen

Kijkend naar de ontwikkeling die de woonvoorzieningen voor ouderen of gehandicapten de afgelopen jaren hebben doorgemaakt, is er voor de psychiatrie nog een wereld te winnen. Zeker waar het om langdurig zorgafhankelijke mensen gaat. De GGZ zit er steeds minder op te wachten om deze groep te huisvesten. Een bed in een psychiatrisch ziekenhuis lijkt alleen nog maar bedoeld voor mensen die tijdelijk moeten worden opgenomen. Maar buiten de GGZ-muren is deze groep al evenmin welkom. De zorg wordt steeds beter, maar huisvesting blijft een ondergeschoven kindje.

Na ouders van mensen met een verstandelijke handicap nemen nu ook familieleden van mensen met schizofrenie steeds vaker het initiatief om passende woonruimte voor hun naaste te realiseren. Wonen is immers juist voor mensen met chronisch-psychiatrische klachten een kernzaak, een primaire levensbehoefte. En ook familieleden zelf geeft het voldoening en rust als ze weten dat de huisvesting voor hun naaste goed is geregeld.

Schizofrenie stelt eisen aan huisvesting

De woonwensen van mensen met schizofrenie kunnen net zo verschillen als de ziekte zelf. In dit document beperken we ons tot langdurig zorgafhankelijke mensen:

• de groep die niet zonder zorg of ondersteuning kan wonen
• en waar de familie een cruciale rol speelt in de zoektocht naar huisvesting die past bij hun eisen.

De ziekte brengt immers met zich mee dat ze andere eisen (moeten) stellen aan hun huisvesting, met name waar het gaat om zorgvoorzieningen en veiligheid. Want niet de hang naar luxe is hier de drijfveer, maar de wens om überhaupt te kúnnen wonen. Het spreekt dan ook vanzelf dat de zorgvrager en waar nodig zijn netwerk de belangrijkste stem moet hebben bij de vraag wat goede en gepaste huisvesting is.

Initiatieven die navolging verdienen

Er zijn inmiddels succesvolle voorbeelden van voorzieningen die recht doen aan de woonwens én de zorgbehoefte van betrokkenen en hun kwaliteit van leven sterk vergroten. Soms in hechte samenwerking met of zelfs op het grondgebied van de GGZ, zoals het initiatief van de Stichting Huisjes. Soms juist niet, zoals het A-complex in Almere. En soms als een soort mengvorm, zoals de Batjanhuizen in Amsterdam. Initiatieven die stuk voor stuk navolging en steun verdienen en met elkaar gemeen hebben dat ze voorzien in de woon- en zorgbehoefte van een groep ernstig zieke mensen zoals die hieronder wordt uitgewerkt. Kiezen hoeft niet: het ene initiatief is niet beter dan het andere, aangezien ze elk een eigen doelgroep bedienen en hun eigen bestaansrecht hebben. Ook initiatieven van woningbouwcorporaties of GGZ zijn welkom.

De vrager bepaalt

De bewoners van een woonproject of hun vertegenwoordigers zijn altijd maatgevend, niet de GGZ, niet de gemeente of de woningcorporatie en niet Ypsilon. Het is aan Ypsilon om hun stem te versterken en te zoeken naar de gemene deler die al deze projecten zo waardevol maken. Hiertoe heeft Ypsilon minimumeisen ontwikkeld met betrekking tot huisvesting bij schizofrenie, die als bijlage bij dit document zijn opgenomen.

Utrecht/Voorburg, 19 november 2005

Bijlage bij Ypsilon Visiesheet Wonen met zorg

Minimumeisen met betrekking tot huisvesting bij schizofrenie

Uitgangspunten

• Iedereen heeft recht op fatsoenlijke en betaalbare1 huisvesting
• Iedereen heeft recht op veilige huisvesting
• Iedereen heeft recht op privacy
• Iedereen heeft recht op alle vormen van zorg die aansluiten op de individuele behoefte
• Goede huisvesting kan alleen met goede en goed bereikbare dagbesteding

Ieder zijn rol

• Het individu staat centraal. Zijn woonwensen zijn bepalend voor de huisvesting die wordt gezocht of wordt aangeboden.
• Omdat de patiënt daar niet altijd toe in staat is, is van het individu afhankelijk wie welke rol heeft en moet de triade er samen voor zorgen dat alles is gedekt. Hierbij is de logische volgorde: Eerst beslist de bewoner, dan het netwerk voor zover aanwezig en dan de hulpverlener/huisvester.
• De familie krijgt geen rol opgelegd waar ze niet voor heeft gekozen of mee heeft ingestemd.

Continuïteit voorop

• Continuïteit van wonen staat voorop. Voorkomen moet worden dat een patiënt in elk nieuw stadium van zijn ziekte naar een ander huis moet. De zorg moet de huisvesting volgen, niet omgekeerd.
• Continuïteit van wonen geldt zowel voor de groep waarin iemand woont als voor het individu. De groep moet de garantie hebben dat de veiligheid van een groep niet steeds door 1 individu wordt ondermijnd. Voor het individu betekent de continuïteit van wonen dat bij een kortdurende opname/overplaatsing (max. 1 jaar) er alles aan wordt gedaan om iemand in zijn oude woning te laten terugkeren. Doorschuiven naar minder zorg is alleen aanvaardbaar als de zorgbehoefte daadwerkelijk kleiner is geworden.
• Ontslag kan pas als zowel de huisvesting als de (na)zorg is geregeld. Dat geldt ook voor mensen die niet meewerken aan de behandeling

Bouwen op maat

• De bouw moet duurzaam zijn; let op functionaliteit en bouw onderhoudsarm en flexibel;
• Op gebied van hygiëne: zorg dat het goed en gemakkelijk is schoon te houden
• Er moeten zowel privéruimtes zijn als gemeenschappelijke ruimtes
• Een zelfstandige huurovereenkomst of een koopcontract heeft de voorkeur
• Laagbouw heeft de voorkeur
• Een veilige binnentuin heeft de voorkeur

1) Betaalbaar = passend bij het inkomen, maar inclusief voorzieningen.