Startpagina Wet BOPZ

De Wet BOPZ (Gedwongen opname)

Ervaringen met de wet BOPZ
Literatuur over de wet
Inbewaringstelling (IBS)
Rechterlijke Machtiging (RM)
De wet in de praktijk
Publicaties

Als iemand ernstig psychotisch is zonder onder behandeling te zijn, kan dat nare gevolgen hebben. Hij kan zich bijvoorbeeld verwaarlozen, anderen of zichzelf geweld aandoen, onhandelbaar worden en wat dies meer zij. De situatie kan 'gevaarlijk' worden, als er niet wordt ingegrepen.

Juist psychotische mensen zijn er doorgaans niet van te overtuigen dat zij hulp nodig hebben. Als gevolg van hun psychoses ontberen zij vaak enig ziektebesef, of zijn zij praktisch onbereikbaar: de patiënt leidt bijvoorbeeld een zwervend bestaan of weigert iedere vorm van contact omdat hij je als een bedreiging ervaart in zijn waan.
Er rest ons dan vaak weinig anders dan een opname af te dwingen. Het is de Wet BOPZ, de Wet Bijzondere Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen, die dit mogelijk moet maken. In datzelfde wettelijk kader treffen we echter ook veel beperkingen aan; het is beslist moeilijk zo'n kwetsbare patiënt opgenomen te krijgen .

De wet kent twee procedures om een gedwongen opname te bewerkstelligen, die elders worden beschreven:

  • Als er sprake is van een acute situatie (de patiënt dreigt bijvoorbeeld zichzelf of een ander te vermoorden, of slaat ergens de boel kort en klein), bestaat er de mogelijkheid van een spoedprocedure: de zogeheten Inbewaringstelling (IBS). De patiënt kan binnen 24 uur worden opgenomen, ook al heeft het dan nog een voorlopig karakter.
  • Voor minder nijpende kwesties is er de weg van de Rechterlijke Machtiging (RM). Er is wat meer tijd om de noodzaak van een opname te beoordelen. De rechter heeft daardoor de gelegenheid verschillende betrokkenen 'te horen', met de bedoeling tot een beter gefundeerde afweging te komen.

 

De vijf criteria

In beide procedures (IBS en RM) hanteert de rechterlijke macht vijf criteria om de opnameplicht te beoordelen. Het begrip gevaar staat daarbij centraal, maar alle vijf criteria moeten aantoonbaar gelden.

  1. de patiënt vormt een gevaar voor zichzelf of zijn omgeving;
  2. dit gevaar houdt verband met een stoornis van de geestvermogens;
  3. het gevaar is niet af te wenden door tussenkomst van personen of instellingen buiten het psychiatrisch ziekenhuis;
  4. de patiënt geeft geen blijk van de nodige bereidheid tot opname;
  5. de patiënt ouder is dan 12 jaar.

Bij een spoedprocedure gelden licht afwijkende regels:
De burgemeester kan alleen tot IBS gelasten als het gevaar (eerste criterium) zo onmiddellijk en dreigend is dat de vordering van een RM niet kan worden afgewacht.
Bovendien hoeft de burgemeester nog geen zekerheid te hebben van de geestelijke stoornis (tweede criterium); een 'ernstig vermoeden' daarvan is in dit stadium voldoende. Voor de voortzetting van een IBS checkt de officier van justitie dit uiteraard wel.

De genoemde criteria gelden in licht afwijkende vorm ook voor een aantal andere toetsingsmomenten: bij een eventuele voortzetting van de IBS, een eventuele voortzetting van de RM, de machtiging op eigen verzoek, en bij voorlopig ontslag.

Er is in elk geval een geneeskundige verklaring nodig om de geestesstoornis en het verband met (dreigend) gevaar aan te tonen.

 

Gevaar

Aangaande het gevaarscriterium noemt het Besluit Administratieve Bepalingen BOPZ acht redenen voor (gedwongen) opname. Dit betreft situaties waarbij de patiënt:

  1. zich van het leven zal beroven of zichzelf ernstig lichamelijk letsel toebrengt;
  2. maatschappelijk ten onder gaat;
  3. zichzelf ernstig zal verwaarlozen;
  4. door zijn hinderlijk gedrag agressie van anderen tegen zichzelf zal oproepen;
  5. een ander van het leven zal beroven of hem ernstig letsel zal toebrengen;
  6. de psychische gezondheid van een ander schaadt;
  7. een ander die nog aan zijn zorg is toevertrouwd zal verwaarlozen;
  8. gevaar veroorzaakt voor de algemene veiligheid van personen en goederen.

Hij kan dus een gevaar voor zichzelf zijn, voor anderen, of voor de algemene veiligheid van personen of goederen.

 

Het verzoek

Het is de officier van justitie die een verzoek om een RM indient en de rechter die hierover beslist.
Het is de burgemeester die tot een IBS besluit; de officier van justitie en de rechter moeten dit vervolgens bekrachtigen.

De vraag is in beide gevallen wie er bij hen op aandringt.

  • Idealiter gebeurt dat door hulpverleners, uit zichzelf of op verzoek van de familie.
  • De familie kan het natuurlijk ook zelf doen, maar dat komt de vaak toch al kwetsbare relatie met de patiënt doorgaans niet ten goede.
  • Soms zijn het 'buitenstaanders' die om gedwongen opname verzoeken: de politie bijvoorbeeld, of de woningbouwvereniging na klachten uit de buurt.

Het is in de wet zo geregeld dat de familie ook zelf direct om een RM mag verzoeken, net als de officier van justitie. De familie heeft wat dat betreft een andere status dan hulpverleners: artsen en psychiaters mogen geen verzoek indienen, maar kunnen de officier van justitie vragen of híj dat ambtshalve ('op eigen initiatief') wil doen. Dit laatste staat de familie natuurlijk ook vrij.

 

Meer informatie over de Wet BOPZ

Literatuur

Aanverwante informatie

Opname, met informatie over opname en alles wat daarbij komt kijken

Meer informatie over de aankomende opvolger van de Wet BOPZ


Het wetsvoorstel voor de opvolger van de wet BOPZ (Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg) is in pdf-formaat te downloaden door hier te klikken
De bijbehorende memorie van toelichting is in pdf-formaat te downloaden door hier te klikken


Laatste bewerking: 02-06-2009 21:52