U bent hier:
  1. home
  2.  > zorg en herstel
  3.  > wegwijs in de zorg
  4.  > verplichte zorg

Verplichte zorg

Dwang in de zorg mag alleen als het echt niet anders kan. Dat wil zeggen: als er zonder de zorg of behandeling gevaar ontstaat voor de cliënt zelf of voor mensen in zijn omgeving. 
De criteria voor ‘gevaar’ zijn vrij ruim. Ook zelfverwaarlozing, het negeren van lichamelijke aandoeningen of ontluistering kunnen grond zijn voor dwang.

Dwang in de GGZ wordt nu nog geregeld via de Wet BOPZ. Vanaf 1 januari 2020 gaat de nieuwe Wet verplichte GGZ (WvGGZ) gelden.

Huidige wet: BOPZ

Volgens de huidige wet 'Bijzondere Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen' (BOPZ), kan iemand  onder dwang worden opgenomen. Daar zijn twee procedures voor: 

  • Inbewaringstelling (IBS) – voor spoed
  • Rechterlijke machtiging (RM) – als er meer tijd is

IBS

Een inbewaringstelling is een spoedprocedure om iemand in een acute crisissituatie tegen zijn zin op te kunnen nemen in een instelling. Er is sprake van gevaar en geen tijd voor een machtiging (RM). De cliënt kan hiermee binnen 24 uur worden opgenomen. Er moet sprake zijn van een noodsituatie. 
De psychiater van de crisisdienst beoordeelt of een IBS nodig is. De burgemeester van de gemeente waar de cliënt op dat moment is neemt op basis daarvan een beslissing. 
Na afgifte van een IBS wordt de cliënt binnen 24 uur naar een instelling gebracht. Een gedwongen opname op basis van een IBS kan drie weken duren.

RM

Bij een rechterlijke machtiging beslist de rechter dat een cliënt gedwongen opgenomen moet worden of blijven. Hierbij is wat meer tijd om de noodzaak van een opname te beoordelen. 
De rechter komt met de cliënt praten. Dat heet een hoorzitting. De cliënt heeft daarbij recht op hulp van een advocaat. Om een betere beslissing te kunnen nemen kan de rechter verschillende betrokkenen (onder wie de familie) 'horen'.

Er zijn verschillende soorten rechterlijke machtigingen. Een daarvan is de voorwaardelijke machtiging. Deze is bedoeld om een gedwongen opname te voorkomen. In de machtiging staan voorwaarden, bijvoorbeeld over medicijngebruik. Zolang de cliënt zich aan die voorwaarden houdt, wordt hij in principe niet gedwongen opgenomen.

Middelen en maatregelen

Middelen en maatregelen zijn dwangmaatregelen om een noodsituatie op te lossen. Ze mogen alleen ingezet worden als het echt niet anders kan. Het gaat onder andere om separeren (opsluiten van een patiënt in een separeer- of isoleercel) of dwangmedicatie (de cliënt krijgt tegen zijn wil kortwerkende medicatie). 
Middelen en maatregelen mogen maximaal 7 dagen duren. Als de noodsituatie dan nog niet over is kan de behandelaar de maatregel opnemen in het behandelplan.

Elke instelling heeft zijn eigen separeerbeleid. Vraag daarnaar! Separeren is aan regels gebonden. De trend is om het separeren zoveel mogelijk terug te dringen.

Een gedwongen opname op een gesloten afdeling en ook een verblijf in de separeercel is ingrijpend, ook voor de naasten. Wat kun je als familie doen? 

  • Probeer contact te houden met de hulpverleners over hoe het gaat.
  • Vraag of u op bezoek mag komen.
  • Vraag of u een kaartje mag sturen. 
  • Separeren mag alleen als al het andere niet heeft gewerkt. Vraag wat er is geprobeerd om de escalatie te voorkomen.
  • Familie en betrokkenen moeten worden geïnformeerd. Is dat gebeurd?
  • Dring aan op een gesprek met patiënt en/of familie achteraf. Het is belangrijk om uit te leggen waarom het niet anders kon en op welke manier het in de toekomst voorkomen kan worden.
  • Komt u er met de behandelaar niet uit? Vraag advies aan de familievertrouwenspersoon.

Meer lezen via de website van de rijksoverheid: www.dwangindezorg.nl

Nieuwe wet: WvGGZ

De Wet verplichte GGZ volgt per 1 januari 2020 de huidige wet BOPZ op. Belangrijke verschillen zijn: een grotere rol voor familie en de mogelijkheid van dwangbehandeling zonder opname.

Dwangbehandeling thuis
Met de komst van deze nieuwe wet kan dwangbehandeling ook thuis worden opgelegd. Dat heeft grote gevolgen voor familie. Het kan zijn dat zij voor de patiënt moeten zorgen en met zijn crisis omgaan. Zij zijn daar nu nog niet voldoende op voorbereid. Daarom ontwikkelde Ypsilon de toolkit 'Het is crisis thuis'. Deze geeft steun en informatie aan familie en naasten. 
Klik hier voor de toolkit Crisis thuis.

Wat doet Ypsilon?

Ypsilon heeft vanaf het begin meegedacht over de WvGGZ. De positie van familie is er nu structureel in verankerd. De Eerste Kamer ging op 23 januari 2018 akkoord met deze nieuwe wet, waarin het betrekken van familie nadrukkelijk wordt gestimuleerd. De Tweede Kamer nodigde Ypsilon in januari 2014 én in oktober 2016 uit om haar visie te geven op het wetsvoorstel.
> Klik hier voor dit zogeheten 'position paper' met de visie van Ypsilon van 2014
> Klik hier voor het 'position paper' van Ypsilon van 2016 
Daarna moest ook de Eerste Kamer nog akkoord gaan. Ook die nodigde Ypsilon uit om haar visie te geven.

sluit venster