U bent hier:
  1. Extra pagina's
  2.  > Verplichte zorg
  3.  > Handleiding

Handleiding

Het is crisis thuis…

Je overweegt een melding te maken om verplichte zorg voor jouw familielid of naaste te kunnen krijgen of hebt dat misschien al gedaan. Alsof dit niet al zwaar genoeg is, moet je je ook nog verdiepen in de procedures van de nieuwe Wet verplichte ggz (Wvggz) die vanaf januari 2020 de wet Bopz (Bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen) vervangt. Wij hopen je hierbij te kunnen helpen door je aan de hand van vragen door de procedure mee te nemen. Zo kan je op elk moment in de procedure ‘instappen’ in onze uitleg. Klik op de vraag die op jouw situatie van toepassing is. Het antwoord zal naar beneden uitklappen.

Wat kan er aan de hand zijn?

Je bent waarschijnlijk op deze pagina terecht gekomen omdat je vermoedt dat jouw naaste in een psychische crisis verkeert. Maar wat is dat precies? Er is sprake van een psychische crisis wanneer iemand in psychische nood verkeert en er (nog) geen passende steun of middelen beschikbaar zijn. Voorbeelden van (veelvoorkomende) crisissituaties zijn:

  • Door psychische problemen vormt iemand een gevaar voor zichzelf of voor anderen in zijn omgeving;
  • Gevoelens van pijn, angst en depressie kunnen soms zo hoog oplopen dat iemand niet meer wil leven;
  • Door een plotselinge, overweldigende gebeurtenis kan iemand zo van slag zijn dat hij zijn eigen emoties niet meer onder controle heeft.

Grote kans dat je even niet weet wat je met deze situatie aan moet. Helemaal als het de eerste keer is dat dit gebeurt. Belangrijk is: hoe eerder je erbij bent hoe beter. Mogelijk kan verplichte zorg dan nog voorkomen worden. Zoek dus op tijd hulp, bijvoorbeeld bij de huisarts, het sociaal wijkteam of de betrokken ggz-hulpverlener.

Wat is verplichte zorg?

Verplichte zorg, ook wel dwangbehandeling genoemd, kan volgens de Wet verplichte ggz bestaan uit heel verschillende maatregelen. Daaronder: 

  • beperken van bewegingsvrijheid;
  • opname;
  • ontnemen van vrijheid bij voorbereiding op crisismaatregel;
  • beperken in de vrijheid om het eigen leven in te richten;
  • uitoefenen van toezicht.

Daarnaast noemt de wet nog: 

  • insluiten;
  • onderzoek aan lichaam of kleding;
  • onderzoek van de woning op gedrag beïnvloedende middelen en gevaarlijke voorwerpen;
  • controleren op aanwezigheid van gedrag beïnvloedende middelen;
  • beperken recht op ontvangen bezoek;
  • toedienen van vocht, voeding of medicatie.

Binnen de Wvggz zijn 4 manieren waarop verplichte zorg kan worden opgelegd: 

  • Zorgmachtiging (ZM), afgegeven door de rechter, verzocht door de geneesheerdirecteur of Officier van Justitie; 
  • Crisismaatregel (CM) voor de duur van maximaal drie dagen, afgegeven door de burgemeester; 
  • Tijdelijk verplichte zorg voorafgaand aan een crisismaatregel; voor de duur van maximaal 12 uur;
  • Tijdelijk verplichte zorg in een noodsituatie waarin de zorgmachtiging of crisismaatregel niet voorziet voor de duur van maximaal 3 dagen.

Alle 4 deze manieren zullen in de vragen die volgen worden besproken.

Wanneer kan er een melding worden gemaakt?

In geval van een crisis kan er een melding worden gemaakt als er sprake is van ‘ernstig nadeel’. Er kan op verschillende manieren sprake zijn van ernstig nadeel. Zo noemt de wet:
  1. levensgevaar, ernstig lichamelijk letsel, psychische, materiële, immateriële of financiële schade, verwaarlozing of niet meer deel kunnen nemen aan de maatschappij, ernstig verstoorde ontwikkeling voor of van betrokkene of een ander;
  2. bedreiging van de veiligheid van betrokkene;
  3. hinderlijk gedrag dat agressie bij anderen oproept;
  4. gevaar van de algemene veiligheid van personen of spullen.
Let op: Het ‘ernstig nadeel’ hoeft zich niet al te hebben voorgedaan. Volgens de wet is ook het risico erop al reden om in te grijpen. Bij een dreigende zelfdoding of zelfbeschadiging ga je niet wachten tot het te laat is, is de gedachte.
 
Iedereen die vindt dat iemand onmiddellijk gevaar veroorzaakt kan een melding doen. Je kunt dit dus zelf doen, maar je kunt ook hulp vragen van een hulpverlener (al dan niet via de huisarts).

Ik wil een melding maken. Hoe doe ik dat?

Iedereen kan een melding doen bij het college van burgemeesters en wethouders (college van B en W). Je kunt dit dus zelf doen, maar je kunt ook hulp vragen van een hulpverlener (al dan niet via de huisarts). De melding moet wel worden gedaan in de woonplaats waar de persoon die zorg nodig heeft woont of het grootste gedeelte van de tijd verblijft. Hoe je precies een melding doet, verschilt per gemeente. Zie hiervoor het onderdeel ‘Sociale kaart’.

Het college van B en W heeft twee weken de tijd om onderzoek te doen in hoeverre verplichte zorg echt nodig is. Deelt het de mening dat dit nodig is, dan dient het college een aanvraag in. Je krijgt hier bericht over als jij degene bent die de melding heeft gemaakt.
 

Ik heb na mijn melding bericht gekregen dat het college van B en W de noodzaak niet inziet van verplichte zorg. Wat nu?

Ben jij:

  1. Een partner, echtgenoot of degene met wie een samenlevingscontract is gesloten;
  2. Een ouder;
  3. Een wettelijk ‘vertegenwoordiger’;
  4. Een ander familielid of naaste die belangrijk is voor de zorg van de betrokkene?

En vind jij dat verplichte zorg noodzakelijk is? Dan is het college van B en W verplicht om tóch een aanvraag in te dienen.

Het college van B en W heeft een aanvraag voor verplichte zorg ingediend. Hoe gaat het nu verder?

De aanvraag die het college van B en W heeft gedaan komt bij de officier van justitie terecht. Dezegaat een verzoek voor een zorgmachtiging voorbereiden.  Voordat hij hiermee begint moet hij eerst een ‘geneesheer-directeur’ aanwijzen. De geneesheer-directeur is een psychiater die de taak heeft om te zorgen dat de wet goed wordt uitgevoerd. De geneesheer-directeur krijgt van de officier van justitie de volgende informatie:

-          de zelfbindingsverklaring, oftewel de crisiskaart (als die er is);

-          informatie over eventuele eerdere verplichte zorg;

-          politiegegevens die mogelijk belangrijk zijn voor de beoordeling van de aanvraag.


Vervolgens informeert de geneesheer-directeur de betrokkene en zijn omgeving over dat er een zorgmachtiging wordt voorbereid. Ook informeert hij de betrokkene dat die zich kan laten bijstaan door een familielid of naaste bij het schrijven van het plan van aanpak om verplichte zorg te voorkomen, de zorgkaart en het zorgplan (behandelplan).

Ik heb bericht gekregen dat de officier van justitie de noodzaak niet inziet van verplichte zorg. Wat nu?

Ben jij:

  1. Een partner, echtgenoot of degene met wie een samenlevingscontract is gesloten;
  2. Een ouder;
  3. Een wettelijk ‘vertegenwoordiger’;
  4. Een ander familielid of naaste die belangrijk is voor de zorg van de betrokkene?

En vind jij nog steeds dat verplichte zorg noodzakelijk is? Dan is de officier van justitie verplicht om de beslissing tóch voor te leggen aan de rechter.

Wat is een eigen plan van aanpak?

De betrokkene heeft de mogelijkheid om samen met familie of naasten een plan van aanpak te schrijven om verplicht zorg te voorkomen. Hij moet binnen drie dagen na ontvangst van de informatie van de geneesheer-directeur aangeven dat hij dit wil gaan schrijven. De geneesheer-directeur overlegt hierover met officier van justitie en moet binnen 2 dagen laten weten of dit mag. Redenen waarom dit niet zou mogen zijn:

  • het ‘ernstig nadeel’ is te groot;
  • de betrokkene heeft eerder al een plan van aanpak geschreven en dat is niet gelukt;
  • de betrokkene heeft eerder al een plan van aanpak geschreven, maar verplichte zorg is hiermee niet voorkomen en de omstandigheden zijn niet voldoende veranderd om aan te nemen dat verplichte zorg deze keer wel voorkomen kan worden door een plan van aanpak te schrijven. 

Mag er wel een eigen plan van aanpak worden geschreven, dan wordt de procedure twee weken ‘geschorst’.  De procedure kan echter worden hervat als de geneesheer-directeur vindt dat er te weinig voortgang wordt gemaakt met het schrijven van het plan van aanpak of als het ‘ernstig nadeel’ toch te groot blijkt. Dit moet hij wel in overleg doen met de betrokkene en vertegenwoordiger.

Wat is een zorgkaart?

In een zorgkaart worden de voorkeuren van de betrokkene vastgelegd. Het zorgplan vermeldt vervolgens de wijze waarop rekening wordt gehouden met deze voorkeuren.

De zorgverantwoordelijke helpt de betrokkene met het opstellen van de zorgkaart. Ook naasten of de patiëntvertrouwenspersoon kunnen hierbij helpen als de betrokkene dat zelf wil. Het ook kan ook zijn dat de betrokkene helemaal geen voorkeuren vast wil leggen. Als dat zo is dan wordt dat vermeld op de zorgkaart.

Wat is een zorgplan?

In het zorgplan (onder wet Bopz nog: behandelplan) staat welke zorg een de betrokkene krijgt. Het zorgplan is gebaseerd op de behoeften en wensen van de betrokkene zelf, zodat de zorg goed past bij zijn situatie. Het zorgplan omvat onder meer:

  • de diagnose;
  • de wijze waarop rekening wordt gehouden met de voorkeuren op de zorgkaart;
  • de zienswijze en de contactgegevens van familieleden en naasten die belangrijk zijn voor de zorg van de betrokkene;
  • de essentiële voorwaarden voor deelname aan het maatschappelijk leven van de betrokkene, voor zover deze ontbreken.

De hulpverlener stelt het zorgplan op, in overleg met de betrokkene en/of de vertegenwoordiger. Ook naasten of de patiëntvertrouwenspersoon kunnen helpen bij het opstellen van het zorgplan als de betrokkene dat zelf wil.

 

Voor het vaststellen overlegt de zorgverantwoordelijke met:

  • de zorgverleners, en zo mogelijk met de huisarts
  • én de  familieleden en naasten die belangrijk zijn voor de zorg van de betrokkene.

Wat is een crisismaatregel?

In afwachting van de beslissing voor verplichte zorg kan in bepaalde situaties een zogenaamde 'crisismaatregel' worden afgegeven. Dit kan in de volgende situaties:

  • er is sprake van onmiddellijk dreigend ernstig nadeel;
  • dit is zeer waarschijnlijk het gevolg van een psychische stoornis;
  • dit kan met de crisismaatregel worden weggenomen.

Een crisismaatregel duurt maximaal 3 dagen. De crisismaatregel kan vervolgens nog eens met 3 dagen worden verlengd.

Is het vermoeden groot dat er een crisismaatregel gaat worden afgegeven? Dan kan er van tevoren ook tijdelijk verplichte zorg worden opgelegd (maximaal 12 uur).

Verplichte zorg thuis: hoe ziet dat eruit?

Onder de oude wet Bopz was verplichte zorg alleen mogelijk in een psychiatrisch ziekenhuis. Met de nieuwe Wvggz moet verplichte zorg meer op maat kunnen worden gegeven. Dit kan bijvoorbeeld ook buiten een instelling zijn, aan huis of in een polikliniek.

Over hoe die zorg er bijvoorbeeld thuis gaat uitzien, is nog weinig te zeggen. Dat zal de praktijk moeten leren zodra de wet van kracht is. Tot de inwerkingtreding op 1 januari 2020 wordt in 4 regio's al met de wet proefgedraaid. Mogelijk bieden deze proeven al een eerste beeld.

Verplichte zorg thuis: ‘hoe lang’ duurt dat?

De duur van de verplichte zorg ligt niet van tevoren vast, maar is afhankelijk van de situatie. De duur van de zorgmachtiging is maximaal 6 maanden. Hierop zijn twee uitzonderingen:

  • Als de zorgmachtiging volgt op een crisismaatregel is de duur van de zorgmachtiging maximaal 12 maanden.
  • Als er de afgelopen 5 jaar ook al aaneengesloten verplichte zorg is verleend is de duur van de zorgmachtiging maximaal 2 jaar.

Wat is mijn rol als familielid/naaste in de procedure?

In tegenstelling tot de wet Bopz is familie bij de Wvggz nadrukkelijk in beeld. In de wet staat hierover het volgende:

“Artikel 2:1 lid 7

Bij de voorbereiding, de uitvoering, de wijziging en de beëindiging van een crisismaatregel, machtiging tot voortzetting van de crisismaatregel of zorgmachtiging worden de familie, de directe naasten van betrokkene en de huisarts zoveel mogelijk betrokken.”

Op de volgende manieren zijn de familie/naasten nadrukkelijker in beeld: 

  • Familie en andere voor continuïteit belangrijke naasten hebben nu meer rechten bij het maken van een melding (zie ‘Ik heb na mijn melding bericht gekregen dat het college van B en W de noodzaak niet inziet van verplichte zorg' en '‘Ik heb bericht gekregen dat de officier van justitie de noodzaak niet inziet van verplichte zorg.’)
  • De betrokkene heeft de mogelijkheid om samen met familie of naasten een plan van aanpak te schrijven om verplicht zorg te voorkomen (zie: ‘Wat is een plan van aanpak?’)
  • Familie heeft indien de betrokkene dat wil inbreng bij opstellen én vaststellen zorgplan (zie: ‘Wat is een zorgplan?’)

Taalverschillen tussen voormalige wet Bopz en Wvggz

handleiding: het is crisis, wat nu?

sluit venster