U bent hier:
  1. Extra pagina's
  2.  > verhalen uit de praktijk
  3.  > Cursus omgaan met psychiatrische patient

Cursus ‘omgaan met psychiatrische patiënten’ voor gemeenteambtenaren

Ambtenaren leren gedrag herkennen 
“Had ik dit maar eerder gedaan”, was de reactie van een ambtenaar die had deelgenomen aan de cursus ‘omgaan met mensen met een psychische handicap’. De cursus is ontwikkeld door ‘Dijk en Duin’ in Zaandam en gegeven aan ambtenaren van de Sociale Dienst in Purmerend, die moeten bepalen of iemand in aanmerking komt voor een bijstandsuitkering en wel of niet moet voldoen aan allerlei eisen om te werken.

De politieke ontwikkelingen maken het er met name voor psychisch gehandicapten niet makkelijker op. De WAO wordt aangescherpt, waardoor de druk op de bijstand zal toenemen. Gesubsidieerde arbeid wordt afgebouwd. De AWBZ verandert. De Wet op de Maatschappelijke Zorg waarin gemeenten een belangrijke rol gaan spelen is in aantocht. Mogelijk regelen de gemeenten straks de arbeids– en/of sociale activeringstrajecten niet alleen voor bijstandsgerechtigden, maar ook voor WAO– en Wajonggerechtigden. Er pruttelt een boel in de stoofpot van Den Haag.

Op dit moment hebben gemeenten te maken met de uitvoering van de Wet Werk en Bijstand die in de plaats is gekomen van de Algemene bijstandswet. De nieuwe wet zegt dat eerst gekeken moet worden naar werk en dan pas naar bijstand. Op zich geen verkeerde gedachte mits daarbij rekening wordt gehouden met mensen die niet kunnen werken. Dat hiervan niet altijd sprake is blijkt uit de signalen die bij Ypsilon binnenkomen. Soms zit de Sociale Dienst patiënten met de diagnose schizofrenie zó op de huid, dat hierdoor een psychose wordt uitgelokt. Hoewel er niets op tegen is mensen met een psychische handicap aan een goede dagbesteding te helpen, zit niemand te wachten op dit soort excessen.

De Sociale Dienst van de gemeente Purmerend wilde dit soort situaties voorkomen. Nadat men vernam dat de RIAGG (nu Dijk en Duin) voor de woningbouwverenigingen van Zaandam een cursus had ontwikkeld ‘omgaan met mensen met een psychische handicap’, werd hen verzocht de cursus zo aan te passen, dat zij als hulpmiddel kan dienen voor de ambtenaren van de Sociale Dienst bij de uitvoering van de bijstandswet. Deze aangepaste cursus behandelt de specifieke problemen die een sociale dienst kan tegenkomen bij het omgaan met psychisch gehandicapte cliënten. De cursus maakt ambtenaren enigszins vertrouwd met de verschijnselen van een psychische handicap.

Druk, druk, druk 
De cursusleidster Annemiek Zeegers vertelt dat het niet de bedoeling was om van ambtenaren deskundigen te maken op dit gebied. “Het gaat er om dat ambtenaren gedrag herkennen dat mogelijk kan duiden op een psychiatrische achtergrond. Dikwijls wordt dit gedrag gezien als onwil van hun cliënt. De ambtenaar reageert dan op zijn eigen interpretatie van dat gedrag. Ook ambtenaren die ‘s lands beleid moeten uitvoeren, zijn maar mensen. Je kunt van hen niet verlangen dat ze deskundig zijn op gebieden die bij de gezondheidszorg thuis horen. Je kunt ze wel leren te onderkennen wanneer het verstandig is een deskundig advies te vragen. De cursus heeft de bedoeling inzicht te geven in de betekenis van een psychische handicap. We doen aan oordeelsvorming en aan beeldvorming vertelt de cursusleidster desgevraagd. Voor de psychisch gehandicapten komt nu naast de druk van het maandelijks inleveren van het werkbriefje ook nog de druk van het ondertekenen en het naleven van een trajectplan. We leggen in de cursus uit waarom je mensen met bijvoorbeeld schizofrenie niet onder druk moet zetten. Als je die aan werk wilt helpen dan moet je dat aan deskundigen overlaten. Bij mensen met een ander psychiatrisch ziektebeeld gelden vaak weer andere zaken waar deskundigheid voor nodig is.”

De cursus wordt gegeven in samenwerking met het trajectbureau van Dijk en Duin dat actief is in de regio Zaanstreek/Waterland. Dit bureau heeft zich gespecialiseerd in het begeleiden van psychiatrische patiënten naar (on)betaald werk. Zij gaan daarbij uit van de wens en de mogelijkheden van de cliënt. Een dergelijke deskundige begeleiding is wel intensief en kostbaar is, maar er zijn financieringsmogelijkheden. Een cliënt van de gemeente kan mogelijk aanspraak maken op reïntegratiegelden van de gemeente. Er is ook de mogelijkheid van een AWBZ–financiering via een indicatie van het RIO.

Hoe de ambtenaren zelf dachten over de cursus? Een paar van hun reacties: Ik vond het een interessante cursus. Er werd wat verteld over de theorie van de ziektebeelden en hoe je er mee om kunt gaan. We konden vragen stellen over problemen uit de praktijk. We hebben een sociale kaart van de GGZ gehad. De cursusleidsters gaven goede informatie. De aanvulling van een ervaringsdeskundige was niet minder leerzaam. Hij vertelde bijvoorbeeld ook hoe hij door ons behandeld wilde worden. Dat heeft ons aan het denken gezet.

Op de vraag wat zij hebben gemist in de cursus, bracht een van de cursisten naar voren dat ze wel meer tijd hadden willen hebben om op sommige zaken wat dieper in te gaan. In ieder geval was iedereen zeer geïnteresseerd. Het geleerde zal ze zeker helpen in de dagelijkse praktijk.

Door de vermaatschappelijking zullen gemeenten en hun ambtenaren steeds meer worden geconfronteerd met de problemen die psychiatrische ziektebeelden met zich meebrengen. Natuurlijk blijft er nog een heleboel te wensen over en zijn alle problemen niet ineens opgelost. Je kunt ambtenaren niet verwijten dat ze niet goed met de psychisch gehandicapte medemens omgaan, als zij geen idee hebben wat dat inhoudt. Informatie over psychiatrische ziektebeelden aan mensen die op wat voor manier dan ook te maken krijgen met de psychisch zieke mens is ook een onderdeel van de vermaatschappelijking. Het initiatief van deze sociale dienst verdient navolging. In ieder geval is één schaap over de dam.

Ansje Adema

Bron: Ypsilon Nieuws, april 2004/Copyright: Redactie Ypsilon Nieuws

sluit venster