U bent hier:
  1. Extra pagina's
  2.  > voor naasten
  3.  > ervaringen trainingen
  4.  > Draag je eigen rugzak

Interactievaardigheden in praktijk gebracht

 

We dragen onze eigen rugzak

Mijn dochter Marie worstelt alweer zo'n twintig jaar met haar stoornis. Eerst heette het ernstig neurotisch, toen borderline syndroom en lichte schizofrenie. Sinds kort heeft ze de diagnose schizo-affectieve stoornis. In die twintig jaar hebben wij een grote emotionele afhankelijkheid opgebouwd. We proberen dat al heel lang 'uit te splitsen', zoals Marie het noemt, maar daar zat tot voor kort weinig schot in. In het afgelopen jaar hebben wij gezamenlijk veel kunnen veranderen. Belangrijk daarbij is geweest dat ik leermeesters vond die mij praktische en concrete aanwijzingen gaven. Ik kwam ze tegen bij de training Interactievaardigheden voor Familieleden.

Marie en ik werken nu samen aan een open en eerlijke communicatie. Dat betekent voor mij dat ik de moed moet hebben om te zeggen wat gezegd moet worden en te luisteren en te zwijgen als dat beter is. Ik wil Marie de ruimte geven om zichzelf te ontplooien, op haar manier en in haar tempo. Daarvoor moet ik mijn angst overwinnen. Geen bezorgde, beschermende houding aannemen. Niet adviseren, niet helpen, tenzij het dringend nodig is. Ik heb ook ontdekt, dat dat alleen maar kan, als ik voortdurend kritisch bij mijzelf naga waarom ik reageer zoals ik reageer.

Marie kan zich intens verdrietig voelen over wat er in het verleden is gebeurd, over het feit dat zij eenzaam is en niet kan functioneren in de maatschappij. Als zij daarover wil praten wil ik luisteren en een enkele aanmoedigende vraag stellen. Dit kan haar helpen bij het verwerken van het verleden en van de pijn om haar handicap. Dat is geen makkelijke opgave. Het is voor mij heel pijnlijk om aan te horen hoe moeilijk zij het heeft. Marie zegt nu: "Jij probeerde vroeger altijd te vluchten. Jij kon er niet tegen als ik over het verleden begon." Dat klopt, ik ging relativeren, meeleven en geruststellen of afleiden. Dat maakte dat zij zich nog beroerder voelde.

In de training wordt benadrukt dat het voor effectief luisteren een noodzakelijke voorwaarde is, dat de ander totale aandacht krijgt. Stil zijn wanneer de ander hevige emoties ervaart of iets aan het uitleggen is. Aanmoedigende vragen stellen om de ander wat meer te laten vertellen.

Meeleven of geruststellen kan vijandige gevoelens oproepen, stimuleert het idee dat de ander het recht niet heeft zich beroerd of slecht te voelen en werkt het 'zich niet begrepen voelen' in de hand.

Marie wikt en weegt lang voor zij iets onderneemt. Zij heeft de gewoonte om op een vragende manier over problemen te praten en toch wil ze geen adviezen horen. Dat is wel heel moeilijk voor mij. Ik ben namelijk erg oplossingsgericht en geef graag adviezen. Ik loop als ik niet oppas in de val. Marie zegt zelf: "Al pratend zet ik de dingen op een rij en wordt het mij duidelijk waar het om gaat. Het zijn gewoon vragen die ik mezelf hardop stel en het is niet de bedoeling dat jij ze beantwoordt." Ook in zulke gevallen is het dus belangrijk dat ik alleen maar luister en vragen stel.

Advies geven, oplossingen aandragen kan afhankelijkheid of verzet oproepen, stimuleert de ander niet om zijn eigen oplossingen uit te proberen. Vertrouw erop dat de ander in staat is om zijn eigen problemen op te lossen.

Marie heeft dagen dat haar iets dwars zit, maar zij weet niet wat. Zij ziet overal problemen en voelt steeds meer spanning. Dan grijpt zij de telefoon. Zij klampt zich als het ware telefonisch aan mij vast. Zij verwacht de oplossing van mij. Als ik niet oppas gaat dat de hele dag door. De spanning wordt steeds groter en het eindigt met een van haar heftige uitbarstingen, omdat ik haar niet helpen kan. Luisteren en vragen stellen lost niets op in die situatie. Zij blijft hangen in het probleem. Die telefoontjes maken mij machteloos en angstig. Ik heb de neiging om te relativeren en te sussen. Dit werkt averechts. De volgende dag voelt Marie zich dan weer schuldig, omdat zij mij heeft lastig gevallen. Marie en ik zijn het erover eens, dat wij dit niet willen. Iemand vergeleek het met een ballon, die wij samen opblazen. "De spanning wordt steeds groter tot de ballon barst. Het is een negatieve manier van aandacht vragen en geven. Wie eraan meewerkt houdt het in stand."

Toen de situatie zich weer voordeed probeerde ik het met een confrontatie. Ik zei met krachtige stem: "Ik heb nu drie keer hetzelfde gehoord. Overdrijven is ook een kunst. Dat zeg jij wel eens tegen mij en nu zeg ik het tegen jou." De hoorn werd op de haak gesmeten. Een half uur later ging de telefoon weer. Ik nam met een zwaar hart op. Marie deelde opgelucht mee: "Ik ben eruit, ik heb het zelf uitgesplitst."

Als het om grote, reële pijn gaat moet je luisteren, maar als dat niet het geval is, kun je proberen iemand met een confrontatie op een ander spoor te zetten. Als je confronteert roep je weerstand op, dat doorbreek je door actief te luisteren. Het hoort bij elkaar.

Een effectieve confrontatie geeft weinig risico op beschadiging van de eigenwaarde van de ander, weinig risico op beschadiging van de relatie met de ander, een reële kans op verandering van het gedrag en, het belangrijkste, ruimte voor initiatief en verantwoordelijkheid bij de ander voor het zoeken naar oplossingen.

Een van mijn problemen is dat ik mijn grenzen niet goed bewaak. Marie belt op: "Ik heb wel zin om vanmiddag even langs te komen, maar als het niet lukt dan kom ik misschien morgenochtend, morgenmiddag of overmorgen. Is dat OK?" Als ik niet oppas heb ik drie dagen huisarrest. Ik vind het moeilijk om nee te zeggen, omdat Marie zich heel gauw afgewezen voelt.

Ik heb ontdekt dat er een goede manier is om te weten te komen hoe Marie mijn gedrag ervaart. Ik vertel haar een probleem dat ik met iemand anders heb.

Ik nam het voorbeeld van de planten van mijn aardige buurvrouw. De buurvrouw gebruikt het portaal in het trappenhuis van onze flat voor het buiten de deur plaatsen van uitgebloeide planten aangevuld met - in mijn ogen - heel lelijke plastic planten. Dit is mij een doorn in 't oog, maar ik durf er niets van te zeggen. Ik dacht het op te lossen met een kamerlinde, die ik naast mijn voordeur zette, zodat ik de planten van de buurvrouw niet meer zag. Tot mijn schrik herschikte de buurvrouw de planten en verscheen er een plastic plant vlak naast mijn voordeur. Na enige dagen zette ik de plastic plant weer terug. Een week later had de buurvrouw weer meer plaats nodig voor oude planten en werd de plastic plant weer bij mijn voordeur gezet.

Ik legde het probleem aan Marie voor en kreeg de volgende reactie: "Jij wilt de mensen niet voor het hoofd stoten. Met die beschermende houding van jou streef je je doel voorbij. Recht voor zijn raap, dat klaart de lucht op, dan kun je verder, dan kun je het uitvechten, anders blijf je erin hangen. Die hulpeloze rol van jou werkt niet. Jij moet leren je territorium af te bakenen. Jij moet een cursus zelfverdediging volgen. Het kwetst de ander juist als je niet terugblaast." (Marie is een kattenliefhebster). Het is duidelijk dat Marie de voordelen van de confrontatie en van open communicatie ziet.

In de dagelijkse omgang met iemand met schizofrenie zult u uw eigen grenzen vaak tegenkomen. Om deze grenzen goed te kunnen bewaken, zullen ze eerst concreet en hanteerbaar moeten worden. Als je je eigen grenzen niet bewaakt raakt je theepotje leeg en dan kun je niet meer schenken.

Even belangrijk is dat ik het territorium van Marie respecteer, dat ik haar de ruimte laat om te experimenteren en ervaring op te doen. Dat is niet makkelijk, omdat zij vaak om hulp vraagt. Marie heeft een zeer lage stressdrempel. In moeilijke situaties kan zij overvallen worden door een agressieve aanval. Daar zijn we allebei bang voor. Marie besteedt moeilijke dingen aan mij uit. En dat lukte altijd wel want ik heb de neiging haar en mijzelf te behoeden voor teleurstellingen. Ik wil haar pad effenen, de moeilijkheden voor haar uit de weg ruimen. Ik heb de neiging de rol van redder te spelen. Dat is soms nodig, maar vaker heel vervelend. Het ontneemt Marie de mogelijkheid om op haar eigen gevoel af te gaan en van haar ervaringen te leren.

Neem het geval van de verstopte riolering. Marie deponeerde het probleem bij mij. Ik belde de beheerder van haar flat, die op zijn beurt de loodgieter belde. Marie zat een hele dag te wachten met een verstopte WC. De volgende dag belde ik weer de beheerder, enzovoort. Bij Marie was de spanning zo hoog opgelopen toen de loodgieter eindelijk aanbelde, dat zij de deur niet open deed. De loodgieter belde mij en ik liet hem bij Marie binnen. Dat was dus echt de trigger voor de gevreesde agressieve aanval.

Als ik weer eens de neiging heb haar te helpen tel ik eerst tot drie. Ik wil alleen een klus overnemen als Marie er nadrukkelijk om vraagt en als zij het echt niet zelf kan oplossen.

In de cursus wordt gewerkt met een rugzak. Het is de bedoeling dat we ieder onze eigen rugzak dragen, tenzij het echt niet anders kan, omdat de ander het niet redt zonder hulp. Maar dan draag je bewust even de rugzak van de ander. Wat is van jou en wat is niet van jou.

Het leuke is dat Marie en ik nu samen aan de verandering werken en er in alle openheid over praten. We corrigeren elkaar als we afwijken van de nieuwe afspraken. We hebben al veel bereikt. Het is niet gemakkelijk. Iemand maakte de vergelijking met een diep karrenspoor. Je wilt een ander spoor gaan trekken, maar je glijdt, als je niet oppast, terug in het oude spoor. Je moet vaak door het nieuwe spoor rijden om het goed in te slijten.

Lidewij de Groot

 

Bevelen, waarschuwen, dreigen, preken, advies geven, oplossingen aandragen, logische argumenten bedenken, oordelen, kritiek leveren, prijzen, belachelijk maken, analyseren, meeleven, geruststellen, ondervragen, afleiden en 'ik-ook-verhalen': een rijtje communicatiestijlen die meestal weinig effectief zijn bij problemen.

 

Bron: Ypsilon Nieuws, april 2002/Copyright: Redactie Ypsilon Nieuws

sluit venster