U bent hier:
  1. Extra pagina's
  2.  > voor naasten
  3.  > ervaringen trainingen
  4.  > Eerst weten, dan handelen, dan leiden

Ideale psycho-educatie kent volgens Henselmans drie fasen

Eerst weten, dan handelen, dan leiden

Psycho-educatie moet 'beginnende' patiënten en familieleden informeren over de ziekte waar ze mee te maken hebben, de behandeling en de vraag 'hoe verder'. Maar als het bij instellingen komt tot het geven van psycho-educatie, dan blijft die vaak beperkt tot pure kennisoverdracht. Voor Henrie Henselmans gaat dat lang niet ver genoeg. Goede psycho-educatie kent drie fasen: weten, handelen en leiden, vertelde de spv'er op de Landelijke Dag van Ypsilon. Doorleefde kennis, daar gaat het volgens Henselmans om.

"Om te weten hoe we verder moeten met de behandeling, zouden we je een radioactieve slok moeten geven. Stop je met de behandeling, dan heb je één procent kans dat een terugval uitblijft." Dat was de boodschap die zijn vrouw van de internisten mee naar huis kreeg, vertelde Henselmans. Ze had geen schizofrenie, maar had last van een schildklieraandoening. Maar er waren parallellen. Zo kende ook deze aandoening terugvallen, was ook hier geen genezing mogelijk en was er geen eenduidige behandeling. Mevrouw Henselmans had twee soorten medicijnen: het ene had een remmend effect, het andere werkte juist stimulerend. De kunst was daar een goede balans in te vinden. Gewend om met dit bijltje te hakken, probeerde Henselmans zijn vrouw zo goed mogelijk te adviseren. Zonder resultaat. Tegen zijn raad in begon ze te experimenteren met de dosis. En niet, zoals hij haar nog had gezegd, met maar één van beide middelen, maar met beide tegelijk. En die radioactieve slok? Die nam ze niet.

Niet nodig
De gevolgen lieten niet lang op zich wachten. Inderdaad meldde zich direct een nieuwe terugval aan. Met veel moeite krabbelde ze daarna weer overeind. Ook de slok stond niet meer ter discussie. "Had je nou achteraf niet beter meteen naar de internist kunnen luisteren?" had Henselmans kort daarop zijn vrouw gevraagd? "Nee", had zijn vrouw gezegd, "dan had ik mijn hele leven het idee gehad dat die slok misschien niet nodig was geweest." Dat is 'empowerment', constateerde Henselmans hardop.

Zelf had hij er drie lessen uit geleerd:

  • Je hoeft geen schizofrenie te hebben om eigenwijs te zijn.
  • De stijl van kennis opdoen loopt uiteen; tegenover het experimenteren van de een staat het nadenken of beredeneren van de ander
  • Psycho-educatie gaat niet alleen om het overdragen van kennis. Met doorleefde kennis kunnen patiënten veel beter met hun ziekte omgaan.

De ontwikkeling van psycho-educatie kent volgens Henselmans drie fasen: die van het weten, van het handelen en van het leiden. Rond het 'weten' deed de spv'er ervaring op bij het Psychose Preventie Project van psychiater Pieter Vlaminck. "Die overdracht van kennis viel goed. Het herstelde de communicatie tussen hulpverlener en familie. Maar er zit een plafond aan die overdracht: na een keer of vier, vijf ging het gesprek in de psycho-educatiegroepen naar een ander thema: het 'handelen'.

Moeilijker
Als derde ontwikkeling schetste Henselmans het 'leiden', de empowerment. "Door empowerment weet iemand wat hij wel en niet kan, is hij zich bewust van zijn eigen onmacht. Met dat besef kan hij zijn leven inkleden zoals hij zelf wil. Ypsilon heeft laten zien dat de empowerment in beleidsmatige zin, de belangenbehartiging, goed loopt. Maar op individueel niveau is het veel moeilijker."
Als voorzetje gaf Henselmans de bezoekers een oefening mee die hij onlangs op een managementcursus had opgepikt onder het motto 'om anderen te kunnen leiden moet je jezelf kunnen leiden'. "Zet jezelf in de middelste cirkel en geef vervolgens aan wie er in de andere cirkels komen. Hoe dichter iemand bij je staat, des te dichter zet je hem bij de kern. Maar 'tijd' en 'prioriteit' zijn daarbij gelijk: als iemand veel voor je betekent maar je ziet hem relatief weinig, dan komt hij toch in een van de buitenste ringen. En omgekeerd. Constateer je nu dat je een andere situatie zou wensen dan dat je hebt getekend, dan zul je actie moeten ondernemen. Dat besef, die actie, dat is empowerment."

Bert Stavenuiter

Bron: Ypsilon Nieuws, december 1999/Copyright: Redactie Ypsilon Nieuws
sluit venster