U bent hier:
  1. Extra pagina's
  2.  > fasebeschrijvingen
  3.  > leven voorbij: (naderend) afscheid

Fase: Leven voorbij de aandoening

(Naderend) afscheid

Deze fase kan in tijd ver liggen van de fase hiervoor en in sommige gevallen ook juist eerder in tijd plaatsvinden. Centraal in deze laatste fase het wegvallende contact tussen de patiënt en de naastbetrokkenen. Verschillende redenen kunnen daarvan de oorzaak zijn. Het kan zijn dat de patiënt of de naastbetrokkene alle contacten met de ander verbreekt. Daarnaast is het mogelijk dat de patiënt (wellicht voortijdig) overlijdt. Voor ouders kan spelen dat zij zich voorbereiden op hun eigen afscheid  en de patiënt in de best denkbare omstandigheden willen achterlaten als het zover is. Voor de partner kan het gaan om een naderende scheiding.
Van de professionele hulpverleners wordt verwacht dat zij zich inspannen om een werkbare relatie tussen patiënt en familie stimuleren of herstellen. Daar waar de professionele hulpverlening in het kader van beroepsgeheim en privacy regelgeving de patiënt afschermt voor de familie worden de verhoudingen binnen de triade ernstig verstoord.

Patiënt

De levensverwachting van patiënten die last hebben met psychoses ligt een stuk lager dan die van de gemiddelde Nederlander. Voor een deel heeft dit een medische oorzaak, bijvoorbeeld als gevolg van de bijwerking van vaak jarenlang gebruikte medicatie of het te laat onderkennen van een bijkomende lichamelijke aandoening. Ook het vaak slechtere leefpatroon van weinig bewegen en slechte verzorging draagt bij aan een eerder overlijden. En ten slotte drukt suïcide de gemiddelde levensverwachting een flink stuk naar beneden.
Bij verbroken contact spelen andere zaken. Ongeacht wie het initiatief nam tot de breuk, voelt de patiënt zich in alle gevallen afgewezen en niet begrepen. En is er bij andere gezinsleden nog wel behoefte aan contact, dan zal hiervoor een beroep op de hulp van anderen moeten worden gedaan.

Vader/moeder

Dit is de fase van uitersten en ook grote zorgen. Het voelt voor ouders onnatuurlijk als hun kind eerder komt te overlijden dan zijzelf, maar toch is de kans daarop behoorlijk groot. Het meest prangend voelbaar is dit als hun kind veelvuldig kenbaar maakt dat het niet meer verder wil leven of daadwerkelijk vergeefse pogingen heeft gewaagd om een eind aan het leven te maken. Samen over die doodswens praten valt zwaar, ook vanwege het –overigens onterechte- idee dat dit een suïcide alleen maar in de hand werkt. Soms kan bij ouders ook sprake zijn van berusting als hun kind komt te overlijden, vooral als ze hebben gezien hoezeer hun kind leed en een effectieve behandeling almaar uitbleef.
Maar ook als ouders het gevoel hebben eerder te overlijden dan hun kind zijn er zorgen. Wie bekommert zich om ons kind als wij dood zijn? Waar vindt hij de liefde die wij hem hebben gegeven? Wie houdt in de gaten dat het goed blijft gaan? Hoe voorkomen we dat hij in één keer de erfenis zal opmaken?
Een laatste mogelijkheid doet zich voor als er eigenlijk géén afscheid is. Omdat de patiënt zijn familie de rug heeft toegekeerd en sindsdien spoorloos is of als de ouders zelf het contact hebben verbroken omdat ze er zelf aan onderdoor dreigden te gaan. Het verbroken contact levert verdriet en ongemakkelijke situaties op. Zo kan bij het afhandelen van juridische en financiële zaken als schulden en erfeniskwesties het contact node worden gemist. Het definitieve karakter van het verbroken contact kan leiden tot een hevige fase in de rouwverwerking. Daar waar het contact wel nog in enige vorm voortgezet kan worden is het minder moeilijk te accepteren. Soms kan het contact gecontinueerd worden via iemand anders.
In deze fase is behoefte aan steun en deskundig advies bij het treffen van regelingen.

Partner

Afscheid is bij veel partners in de eerste plaats verbonden aan scheiding. Veel partners krijgen van mensen in hun omgeving het goedbedoelde advies om te gaan scheiden. Lijkt dat op het eerste gezicht een gemakkelijke oplossing, veel partners ervaren dit heel anders. Wellicht voorkomt het problemen rond aansprakelijkheid als tijdens een psychose bijvoorbeeld schade is aangericht. Anderzijds voelt het bij veel partners niet goed om met iemand te breken die er zelf niet voor heeft gekozen om ziek te worden. En hoe zal het hem verder vergaan? Soms is de keuze voor een scheiding echter onvermijdelijk geworden, bijvoorbeeld omdat de situatie thuis onverdraaglijk was voor de gezonde partner en/of eventuele kinderen en er geen uitzicht is op verbetering. De scheidende partners zullen afspraken moeten maken zoals dat ook geldt voor partners bij wie geen ziekte speelt. Afhankelijk van het niveau van herstel van de zieke partner zal het houden aan afspraken moeilijker of minder moeilijk of zelfs met behulp van dwang verlopen.
Nog definitiever is het afscheid als de patiënt komt te overlijden door een natuurlijke dood, door euthanasie  of een zelfverkozen dood. Soms heeft de patiënt al daadwerkelijk vergeefse pogingen heeft gewaagd om een eind aan het leven te maken. Er samen over praten valt zwaar, ook vanwege het –overigens onterechte- idee dat dit een suïcide alleen maar in de hand werkt. In een enkel geval kan bij de partner ook sprake zijn van berusting als de patiënt komt te overlijden, vooral als deze zeer heeft geleden en een effectieve behandeling uitbleef.
Een laatste mogelijkheid doet zich voor als er eigenlijk géén afscheid is. Omdat een van de partners de ander de rug heeft toegekeerd en sindsdien spoorloos is. Ook bij verbroken contact moeten (ex)partners vaak nog gezamenlijke regelingen treffen. Het contact met kinderen, (schoon) familie en gezamenlijke kennissen levert vergelijkbare maar vaak moeilijker te hanteren situaties op als bij een scheiding zonder dat er sprake is van een psychische aandoening,
In deze fase is behoefte aan steun en deskundig advies bij het treffen van regelingen.

Broer/zus

Met de dood van de patiënt eindigt alsnog een onrustige periode waarmee de broer/zus mogelijk langere tijd heeft geleefd. De broer/zus kan achterblijven met gevoelens van niet begrijpen en verwijt en ziet dat de ouders in oorverdovende stilte achterblijven. Zij zullen niet meer ‘de oude’ worden.
Soms heeft de patiënt voorafgaande aan zijn dood vergeefse pogingen heeft gewaagd om een eind aan het leven te maken. Er samen over praten valt zwaar, ook vanwege het –overigens onterechte- idee dat dit een suïcide alleen maar in de hand werkt.
Een laatste mogelijkheid doet zich voor als er eigenlijk géén afscheid is maar patiënt en ouders met elkaar gebroken hebben. Dat wil niet altijd zeggen dat er automatisch ook een breuk is met de broer/zus. De broer/zus komt dan in een positie waarin het op zich nemen van (zorg)taken aan de orde kan zijn.

Kind van

Met de dood van de patiënt, al dan niet zelfverkozen, eindigt het onzekere leven waarmee een kind-van vaak lange tijd heeft geleefd. Wat blijft is een herinnering waarin vaak niet alleen de vervelende momenten, maar juist ook de (soms spaarzame) mooie momenten een plaats hebben.
Het afscheid kan ook ingeluid worden door de keuze van het (nu volwassen) kind om het contact met de zieke ouder (tijdelijk) te verbreken ten gunste van het opbouwen van een eigen leven.
Een punt van zorg is de wankele basis die het kind heeft meegekregen nu het zelf volwassen wordt. Staat mij hetzelfde lot te wachten als mijn zieke vader of moeder? Staat mijn eigen kinderen hetzelfde lot te wachten?

sluit venster