Wegwijs in de zorg

Meestal merken naaste familieleden als eerste dat het met hun naaste niet goed gaat. Familie heeft dan de behoefte om hulp te zoeken. Waar vind je die? Een goed begin is de huisarts. Die kan helpen uitzoeken wat er aan de hand is, zelf ingrijpen of door verwijzen. Zowel naar de gemeente als naar de ggz (instellingen voor geestelijke gezondheidszorg). Je familielid of jij als naaste kan een afspraak maken bij de huisarts.

Eerste hulp

Meldnummer ‘Zorgwekkend gedrag’ 0800-1205
Het landelijk meldnummer ‘zorgwekkend gedrag’ 0800-1205 kun je bellen als je je zorgen maakt over iemand in je omgeving. De beller wordt doorverbonden naar de regio waar de persoon zich bevindt. Daar wordt onderzocht welke hulp ingezet kan worden. Bij acuut gevaar moet nog steeds 112 worden gebeld. Een melding van familie moet serieus worden genomen. 

Huisarts
De huisarts is de eerste hulpverlener die kan beoordelen wat er aan de hand is. Aan de meeste huisartsenpraktijken is een POH-ggz verbonden, meestal een psycholoog, die een aantal gesprekken met de patiënt en/of de naaste kan voeren. Ook als het beeld nog niet zo duidelijk is, is het verstandig de huisarts¹ in te schakelen. Deze kan zich op de hoogte stellen van de situatie, contact zoeken, informatie verzamelen en de familie steunen. Bovendien weet hij wat er speelt.

Als de huisarts vindt dat specialistische, psychiatrische hulp nodig is, dan kan hij verwijzen naar de psychiater van de ggz of een psycholoog. 


Gemeente
Via een verwijzing van de huisarts kun jij en/of je naaste  hulp krijgen via de gemeente. Thuiszorg en sociale wijkteams bieden begeleiding aan kwetsbare mensen. Een onafhankelijk cliëntondersteuner helpt je uit te zoeken welke hulp geschikt en beschikbaar is.

GGZ
Een psychiater stelt aan de hand van een of meer (intake)gesprekken vast of er inderdaad sprake is van een psychiatrische aandoening, zoals een psychose. De behandeling wordt in gang gezet.

Crisis
De procedure is anders als er sprake is van een acute situatie, een crisis. Dan bel je de huisarts of de politie. De huisarts – of de politie – schakelt dan de crisisdienst van de ggz in. Deze constateert ter plaatse of opname in een ziekenhuis noodzakelijk is. Als er acuut gevaar dreigt, biedt een Crisismaatregel uitkomst.

Verplichte zorg

Iemand dwingen tot zorg mag alleen als het echt niet anders kan. Dat wil zeggen: als er zonder zorg of behandeling ‘ernstig nadeel’ ontstaat voor jouw naaste zelf of voor jullie, de mensen in zijn omgeving of anderen. Verplichte zorg in de ggz wordt geregeld via de Wet verplichte ggz (WvGGZ). De officiële website van de overheid over de wet is: www.dwangindezorg.nl².

WVGGZ
De Wet verplichte ggz heeft per 1 januari 2020 de oude wet BOPZ vervangen. Belangrijke verschillen zijn: een grotere rol voor familie en de mogelijkheid van dwangbehandeling zonder opname. Volgens de Wvggz kan iemand tegen zijn zin behandeld worden. Daar zijn twee manieren voor: 

  • Crisismaatregel – voor spoed
  • Zorgmachtiging – als er meer tijd is

 
Verschillende vormen van verplichte zorg
In een zorgmachtiging of crisismaatregel wordt vastgelegd welke vormen van verplichte zorg mogen worden toegepast. Die kan bestaan uit:

  • Het ondergaan van medische behandeling – bijvoorbeeld toedienen van medicijnen.
  • Beperking van de vrijheid – bijvoorbeeld opsluiten in een speciaal ingerichte, afgesloten kamer (separeren).
  • Opname in een gesloten afdeling van een ziekenhuis of instelling
 
Plan van Aanpak
In de Wvggz staat dat patiënten zo veel mogelijk regie moeten kunnen houden. Om verplichte zorg te voorkomen kan je naaste een eigen plan van aanpak maken. Hij kan ook in een hulpkaart of crisiskaart aangeven welke verplichte zorg hij het minst schadelijk vindt.
 
Advies en steun kan je naaste vragen bij een patiëntenvertrouwenspersoon (PVP)³Ook staat in de wet dat jij als naaste zo veel mogelijk moet worden betrokken als verplichte zorg aan de orde is. In de toolkit Crisis Thuis staat wat je zelf kunt doen. Jijzelf kunt steun krijgen via de familievertrouwenspersoon (FVP).
 
Dwangbehandeling thuis
Met de komst van deze nieuwe wet kan dwangbehandeling ook thuis worden opgelegd. Je naaste hoeft dus niet meer altijd te worden opgenomen in een kliniek. Dat heeft grote gevolgen voor familie. Het kan zijn dat jij voor je naaste moet zorgen en met zijn crisis omgaan. Om je daarbij te helpen maakte Ypsilon de toolkit ‘Crisis thuis’.

Zorgstandaarden

Kwaliteitsstandaarden (richtlijnen, zorgstandaarden en generieke modules) beschrijven wat goede zorg is op basis van wetenschappelijke kennis, praktijkkennis en de voorkeuren en ervaringen van patiënten en naasten. Alle zorgverleners houden zich aan de standaarden.

Een richtlijn is een document met aanbevelingen voor de diagnostiek en behandeling van patiënten met psychische aandoeningen. In zorgstandaarden
 staan afspraken over één specifieke psychische aandoening. Ze geven antwoord op vragen als: Hoe wordt de diagnose gesteld? Welke behandelmogelijkheden zijn er? Ook geven ze informatie over omgaan met de omgeving of hoe iemand (weer) aan het werk kan gaan. 


De generieke module Naasten
, samenwerking en ondersteuning naasten van mensen met psychische problematiek, gaat over hoe hulpverleners met naasten kunnen samenwerken en hoe ze hen kunnen ondersteunen.

WMO / WLZ

De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) wordt uitgevoerd door de gemeente. Deze wet moet ervoor zorgen dat mensen langer thuis kunnen blijven wonen en mee kunnen doen in de samenleving. In een ‘keukentafelgesprek’ bekijkt de gemeente welke zorg er nodig is en wat cliënt en naasten zelf kunnen doen. Ook ondersteuning voor de mantelzorger is mogelijk.

Mantelzorgondersteuning
Mantelzorgers van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening zijn het zwaarst belast van alle mantelzorgers, weten we uit onderzoek. Om overbelasting te voorkomen is het belangrijk dat zij ondersteuning krijgen om de zorgtaken te kunnen volhouden. 


Wat kun je zelf doen?
Vraag om ondersteuning voor jezelf bij je gemeente. Neem daarvoor contact op met het Wmo-loket of de onafhankelijk cliëntondersteuner. Geef aan waaraan je behoefte hebt.

Zorg dat je bij het ‘keukentafelgesprek’ van je naaste aanwezig bent en bereid dat goed voor. Of vraag om een eigen gesprek voor jou als mantelzorger.

Je kunt bezwaar maken tegen een beslissing door de gemeente.

Ypsilon Wmo-wijzer
Ypsilon ontwikkelde drie documenten die je kunt gebruiken in de contacten met je eigen gemeente: een visiestuk, een factsheet en ervaringsverhalen. Samen geven ze een goed beeld van de ondersteuningsbehoefte van mantelzorgers ggz.

Meer informatie

  • Bert Stavenuiter schreef namens MIND Ypsilon mee aan de generieke module Naasten
ANBI logo