17 YPSILON NIEUWS 1 | 2026 www.ypsilon.org 16 COVERSTORY COVERSTORY Er bestaat een video waarin Nederlanders wordt gevraagd wat ze vin- den van een mobiele telefoon. Vrijwel alle reacties zijn afwijzend. Stel je voor dat je gebeld wordt als je op de fiets zit! Ze bellen maar als ik thuis ben! Dat is nu zo’n 25 jaar geleden. Zo snel kan het gaan. Ook de komst van AI heeft in korte tijd een enorme vlucht genomen. Bel je je energiebedrijf? Dan spreek je in waar- over je belt en bepaalt AI hoe je verder wordt geholpen. Zelfs Google is alweer achterhaald. Inmiddels toont de zoekmachine eerst een resultaat dat gemaakt is met AI. De ‘normale’ zoekresultaten komen pas daarna. Geen wonder dus dat mensen met gezondheidsproblemen ook een beroep doen op AI. Het is altijd be- schikbaar, gemakkelijk in gebruik, geeft persoonlijk advies en het neemt je seriAlex heeft een ernstige psychische aandoening. Hij heeft contact met de ggz, maar heeft niet het gevoel dat die hem echt helpt. Als het wat slechter met hem gaat, vraagt hij hulp aan ChatGPT. Daar vindt hij wél wat hij zoekt. Maar terwijl hij zijn vriend appt ‘dat het hartstikke goed gaat’, maakt zijn omgeving zich juist meer zorgen. Herkenbaar? Voor veel Ypsilonleden vast wel. Want ruim een derde van de cliënten gebruikt regelmatig een chatbot om zijn problemen voor te leggen, blijkt uit een uitvraag van MIND. Reden genoeg om ons zorgen te maken. En tegelijk zijn ChatGPT en andere vormen van kunstmatige intelligentie (AI) niet meer uit ons leven weg te denken. Dus we kunnen er beter maar goed mee leren omgaan, bleek uit een symposium van ZonMw over AI in de ggz. Bert Stavenuiter en Rita Loholter gingen op onderzoek uit. tekst Bert Stavenuiter | bert@ypsilon.org illustratie Loek Weijts eus, aldus de deelnemers aan een recent onderzoek van MIND. Héb je er ook wat aan? Zeker! Bijna iedereen (93 procent) noemt het gebruik van AI helpend. Op zijn minst in bepaalde mate. Nadelen zijn er ook. 38 procent heeft ook negatieve ervaringen. Reeks gevaren en problemen Logisch, zeggen onderzoekers over die negatieve ervaringen, want AI is niet gemaakt om gezondheidsproblemen tegen te gaan. AI-fabrikanten zijn geen liefdadigheidsinstellingen. Ze willen geld verdienen, hoe meer hoe beter. Dat doen ze door je zo lang mogelijk te laten chatten met hun chatbot. Of dat beter is voor je gezondheid interesseert ze niet. Zolang er geen wetgeving is die dat tegengaat, doen ze alles om je vast te houden. En daar zit meteen het eerste probleem. Want om je als gebruiker zo lang mogelijk vast te houden, wordt gebruikgemaakt van verslavende algoritmes. Die algoritmes zijn niet nieuw. Ook sociale media werken ermee. Kijk in een openbare ruimte om je heen en je ziet hoe moeilijk het voor mensen is om hun telefoon nog weg te leggen. Het feit dat het niet bepaald de meest hoogstaande gesprekken zijn op sociale media, is overigens wel direct van invloed op de kwaliteit van de AI. Om te komen tot het meest logische en gewenste antwoord, is AI getraind met een eindeloze reeks teksten. Maar om vooruit te komen moet het systeem gevoed blijven worden met teksten. En nu heel internet is afgegrazen, worden de chatbots van de big tech gevoerd met dialogen uit sociale media en met de dialogen met de chatbot zelf. Maar als die gesprekken worden gemanipuleerd door algoritmes, is er dan nog wel sprake van een natuurlijk gesprek? En zo geeft de chatbot het vertekende beeld door van de 'echte wereld' dat het zelf heeft gecreëerd. Maar de gevaren van AI gaan nog veel verder. Stel: je hebt psychische problemen. Zou je een willekeurige persoon op straat vragen om advies? Nee, natuurlijk niet. Het voelt als iets persoonlijks, iets wat je niet zomaar op straat gooit. Bovendien is er geen enkele reden om aan te nemen dat deze persoon deskundig is op dit terrein. Laten dat nou nét twee issues zijn waar we bij een chatbot overheen stappen! Wat betreft die privacy: veel gebruikers beseffen dat het daarmee niet goed kan zitten. Zo zegt 43 procent van het MIND-panel niet zeker te weten of het wel veilig is om AI te gebruiken, vertelt Juliet Holtschlag van MIND. In Europese wetgeving is wel vastgelegd dat iedere gebruiker moet weten dat hij praat tegen een computer, niet tegen een mens, en dat door AI gegenereerde inhoud mogelijk onjuist is. Maar het houdt ons niet tegen om AI massaal te gebruiken. We delen vaak van alles met zo’n programma zonder dat we weten of AI IN DE GGZ Een chatbot als therapeut BFF Een chatbot zegt precies wat je wil horen. Juist bij mentale problemen heb je soms tegengas nodig
RkJQdWJsaXNoZXIy NzkyMjk=