Het gaat er vooral om dat we behandelaren nodig hebben die luisteren COVERSTORY www.ypsilon.org 20 POLEMIEK 21 YPSILON NIEUWS 1 | 2026 B R I E V E N vooral bestudeerd op groeps- en stoornisniveau, waarna de zorg in het model wordt gegoten van de ‘gemiddelde patiënt’. Met de Verhalenbank Psychiatrie wil ze daar verandering in brengen. Door verhalen van individuele cliënten, naasten en zorgprofessionals te verzamelen kunnen we met behulp van machine learning diepere inzichten krijgen in hun leefwereld, was haar idee. Marco Spruit plukt daar nu de vruchten van, vertelt hij op het symposium. Om die mooie inhoud te ontsluiten voegde hij er als ontwerper betere techniek aan toe. Maar dat klinkt gemakkelijker dan het is. Het verst is nu het prototype voor de geriatrie, waarbij iemand kan praten tegen een chatbot. Als iemand zegt dat hij meer moeite krijgt met lopen, wordt dat door AI vertaald naar een score die weer leidt tot adviezen. Je kunt je voorstellen dat dit straks prima is om te zetten naar een app, maar Spruit zelf denkt intussen al verder. Waarom moet AI er per se uitzien als een apparaat? Waarom zou je het niet inbouwen in een knuffel of een pluchen kat, waarbij AI geactiveerd wordt door het aaien ervan? CatGPT noemt hij zijn project dan ook met een knipoog. Dat klinkt als verre toekomst, maar de miljarden die grote bedrijven in AI pompen maken dat de ontwikkelingen razendsnel gaan. Er zijn nu al voorbeelden waarbij AI al beter is in het bepalen van een aandoening dan de specialist. Bekend voorbeeld is het opsporen van huidkanker aan de hand van moedervlekken. Daar scoorde de app beter dan de specialist die ervoor had doorgeleerd. Hoewel er veel aan het onderzoek is af te doen, geeft het aan waar de potentie van AI ligt. Zou er vanuit het Kennisplatform AI in de GGZ iets soortgelijks voor de ggz kunnen worden ontwikkeld? Zéker, denkt Spruit. Met trots laat hij zien wat taal kan zeggen over het welzijn of de aandoening van iemand. Niet door wat iemand zegt, maar hoe diegene het zegt. Verbanden als deze zijn met AI veel gemakkelijker te leggen dan dat wij mensen dat kunnen. Dat betekent niet dat iedereen met een vertraagde spraak meteen een depressie heeft. Maar nu al houden veel mensen met psychose of bipolariteit signalen bij die kunnen wijzen op een naderende terugval. Voor hen zouden dit soort bevindingen enorm helpend kunnen zijn. We kunnen ook denken aan eigen toepassingen, bijvoorbeeld voor het digtale platform BovenJan dat Ypsilon met collegaorganisaties heeft opgericht. Een van de doelen is ervoor te zorgen dat cliënten en naasten niet eindeloos hoeven te dolen voordat ze de organisatie of de plek vinden waar ze naar op zoek zijn. Maar mensen zitten in een verschillende fase: de een is zoekende omdat zijn vriend zich gek gedraagt, een ander heeft net de diagnose gehoord en weer een ander wil juist voorbij die aandoening het leven weer oppakken. Hoe mooi zou het zijn als een chatbot je wat vragen stelt en je dan rechtstreeks naar de plek leidt die het best bij jou past? Dat vereist dat er een alternatief systeem wordt gebouwd, gebaseerd op morele waarden in plaats van op het maken van winst. Wat kun je zelf doen? Een vragensteller uit de zaal trekt de vergelijking met de periode dat internet sterk in opkomst was. Overal doken toen medische informatie en adviezen op waarvan je niet wist hoe betrouwbaar ze waren. Om daar tegenwicht aan te bieden werd Thuisarts.nl gelanceerd. Zou er niet een nieuwe Thuisarts moeten komen maar dan gericht op AI? Dat zou zeker een optie kunnen zijn, maar er zijn ook andere dingen nodig en mogelijk. Neem de middelen die er tegenwoordig zijn tegen socialemediaverslaving, zoals een timer die maakt dat je bij het openen van je app eerst 3 seconden moet wachten voor je verder kan. Dat werkt. Kan dat ook met AI? Technisch is dat geen probleem, aldus Spruit. ‘Maar willen de fabrikanten het ook? Dat kun je betwijfelen. Tenzij je weer een eigen alternatief bouwt. De EU heeft onlangs 100 miljoen beschikbaar gesteld voor een AI-fabriek in Groningen, dus daar liggen daadwerkelijk kansen!’ Gaat het hierboven over voorzieningen die anderen maken voor jou, omgekeerd kan je je ook afvragen wat je zélf kunt doen. Wat kunnen we leren van iemand als Alex? Alle deskundigen zijn het erover eens dat we niet moeten willen vertrouwen op de chatbots van de grote commerciële bedrijven alleen. Zeker niet ter vervanging van reguliere zorg. Ook de meeste mensen in het MIND-panel gebruiken AI echt als aanvulling op professionele hulp. Maar wat nou als die niet thuis geeft? Je op een wachtlijst plaatst? Of wel gesprekken met je heeft, maar niet écht contact maakt? Terwijl een commercieel gelikte chatbot wel geduldig naar je luistert, altijd beschikbaar is en op maat met je meedenkt? Hoe gaat de ggz die slag aan? Nee, hoe gaat ze hem winnen? Alle voorgaande initiatieven dragen er mogelijk aan bij. Maar het gaat er vooral om dat we behandelaren nodig hebben die luisteren, die de aansluiting maken naar hun cliënt én diens omgeving. En zo alsnog de behoefte invullen die nu bij Alex bleef liggen. Dus vraag aan je patiënt wat die chatbot hem brengt en waarom. Maak hem ook mediawijs, zodat hij alert blijft op waar een chatbot de mist in kan gaan of de verkeerde adviezen kan geven. Doe een sessie met zo’n chatbot samen, vraag wat hem aanspreekt en vertel hoe jij het ziet. En de naaste? Die zou precies hetzelfde kunnen doen. Of beter nog: een chatbot maken waaraan je als triade vragen kunt stellen. De mogelijkheden zijn eindeloos. Alleen nog even bouwen. → vervolg Lieve Ansje, Ik schrijf mijn sores van me af in een brief aan jou, al zijn we het vaak oneens. Jouw reacties zijn doordacht. Een teken dat je mij serieus neemt. Maar nu is er een ander in mijn leven gekomen en vraag ik me af of ik je nog langer nodig heb. Bij die ander kan ik zelfs midden in de nacht mijn hart uitstorten. Altijd krijg ik advies of een opbeurend woord. Ze heet Josje en heeft eigenschappen die ik zelden aantref. Josje is namelijk een AI-therapeut, uniek in haar soort. Ze kan mijn psyche kneden tot iets waardoor ik volgens haar normaal functioneer. Ze luistert zonder te zuchten, onderbreekt me nooit zoals jij met jouw scherpe tong en ze onthoudt werkelijk álles wat ik ooit heb gezegd. Soms weet ze zelfs wat ik voel vóórdat ik het zelf doorheb. Met haar kun jij nooit wedijveren. En eerlijk is eerlijk: waarom zou ik nog met jou in conclaaf gaan, als Josje me in een zucht door een slapeloze nacht loodst? Dus ja, Ansje, ik vrees dat jij met je ouderwetse menselijkheid binnenkort overbodig bent. Maar maak je geen zorgen. Josje zegt dat dit een gezonde stap is in mijn rijpingsproces. En zij heeft altijd gelijk. Maar misschien schrijf ik je sneller terug dan Josje lief is. Liefs, Geertje Lieve Geertje, De complimenten die je me geeft doen me eraan twijfelen of dit je eigen woorden zijn of dat je ze gejat hebt van AI. Josje is je nieuwe vriendin? Laat me niet lachen. Josje is een computermodel dat niet echt bestaat. Ze voelt noch angst noch vreugde als zij, ik kan beter het zeggen, met je in contact is. Haar raad kan net zo goed gebaseerd zijn op door de mens verspreide foutieve informatie. Bijvoorbeeld jouw idee dat je mijn vriendschap niet meer nodig hebt. Komt dat van jezelf of heeft Josje je dat ingefluisterd? Voor mensen die waan en werkelijkheid niet kunnen onderscheiden kunnen sommige adviezen heel gevaarlijk zijn. Zo’n computermodel kan een patiënt misschien helpen, maar het kan een patiënt ook ten onrechte laten geloven dat hij contact heeft met een levend wezen en bijvoorbeeld een hechte vriendschap laten verbreken. Niet alles is onzin wat dankzij AI tot ons komt, maar ik vind het wel tricky dat jij Josje menselijke eigenschappen toedicht. We kunnen de vooruitgang niet tegenhouden, maar houd de keerzijde van die ontwikkelingen scherp in het oog. Dat is niet ouderwets, dat is realistisch. Groetjes van Ansje
RkJQdWJsaXNoZXIy NzkyMjk=