POLEMIEK www.ypsilon.org 20 FEUILLETON 21 YPSILON NIEUWS 2 | 2026 Lalith, een Sri Lankaanse Nederlander met de diagnose schizofrenie, overleed in 2023 in het verpleeghuis waar hij woonde. Jolanda Brunnekreef, zijn mantelzorger en ex-partner, vertelt in YN wat zij meemaakt. Met een geweldige krachtsexplosie gooide Lalith de teckelknuffel van IKEA weg, die ik hem zojuist cadeau had gedaan. Hij lag in zijn bed in het verpleeghuis waar hij sinds zijn bijkomende dementie verbleef. Zijn ogen fonkelden van kwaadheid. Wat was dit voor sarcastische grap, hem een dode knuffel geven? Moest dat zijn ellendige eenzaamheid soms oplossen? Ik dacht hem er een plezier mee te doen, omdat hij mijn teckelknuffel in zijn tas had weten te proppen tijdens het wekelijkse etentje bij mij thuis. Waarom hij het ding mee terug had gesmokkeld naar zijn kamer, was niet duidelijk. Maar wel hilarisch, vond ik. Lalith kon er niet om lachen. En ook al snapte ik zijn woede, ik was zelf ook boos. Op hem, op zijn ziekte, op de situatie, op het eeuwige nooit genoeg. Als antwoord op zijn worp, riep ik: ‘How’s That!’, een kreet die hoorde bij een geslaagde cricketworp, iets wat hij vaak voor de grap nadeed in de jaren dat hij het spel niet meer echt speelde. Maar ook daar kon hij nu niet om lachen. Ware liefde ‘We kunnen een medicijn zijn voor elkaar’, zei Lalith. ‘If our love is strong, our lives won’t be hard.’ Deze tekst had hij ook op één van de eerste kaarten gezet die hij me stuurde, ergens midden jaren ’80. De kaart liet Two Lovers zien, een bekend uit graniet gehouwen beeld in Sri Lanka, bij een boeddhistische tempel in Anuradhapura. Het zou hier gaan om prins Saliya en Asokamala, een meisje uit een lage kaste uit de zesde of zevende eeuw, die met hun liefde de koninklijke regels tartten. Het beeld staat symbool voor ware liefde. Ik zou niet durven beweren dat wat er veertig jaar lang tussen ons was ware liefde was. Maar dat we een medicijn voor elkaar waren, dat is een ding wat zeker is. Ook al was zijn ziekte schizofrenie een constante in ons beider leven. Waar hij kon hielp Lalith. Nadat ik een gewelddadige aanranding had meegemaakt op straat, met een mes op mijn keel, stond ik soms traumatische doodsangsten uit als mijn medestudenten in de weekenden naar huis waren. Dan belde ik Lalith en kwam hij me halen. En bij de geboorte van mijn dochter in 2002 kreeg ik HELLP, een levensbedreigende vorm van zwangerschapsvergiftiging. In de nasleep daarvan was Lalith een belangrijke steun en toeverlaat. Hij haalde boodschappen en medicijnen, deed dingen op de post en bleef de wacht houden bij de baby zodat ik even een hazenslaapje kon doen. Tot ziens Om onze liefde net zo sterk te maken als de geliefden van het Sri Lankaanse beeld, spraken we af dat we nooit goodbye zouden zeggen, om het lot niet te tarten. In plaats daarvan zeiden we see you. En als we elkaar niet begrepen, dan moest dat zo min mogelijk vervelende consequenties hebben: ‘ook als we elkaar niet begrijpen, besluiten we elkaar te begrijpen.’ Elkaar niet begrijpen was natuurlijk een understatement als Lalith psychotisch was. Maar ook als hij relatief stabiel was, herinnerden we elkaar telkens weer aan het motto dat we hadden afgesproken. Elke ochtend zeg ik nog steeds see you tegen de urn met zijn as, die op mijn slaapkamer staat. Jolanda Brunnekreef | yn@ypsilon.org FEUILLETON - DEEL 19 Medicijn voor elkaar Ook als we elkaar niet begrijpen, besluiten we elkaar te begrijpen Dag Geertje, Denk jij nu echt dat je als toerist de wereld ziet zoals hij werkelijk is? Wat je op zo’n reis beleeft is een sprookje in een paradijs van zorgeloosheid. Dat is precies wat wij nodig hebben. Als verre reizen maken jouw manier is om alle narigheid aan te kunnen, dan hoef je echt geen excuses te bedenken voor dat op het eerste gezicht asociale gedrag. Ook dat duurzaamheidsgedoe van je is onnodig. Duurzaamheid is een begrip dat iedereen kent, maar waar niemand zich serieus mee bezighoudt. Als de trein te lastig wordt, heeft het vliegtuig de voorkeur. Het is net zoiets als familie betrekken bij de behandeling van een psychiatrisch patiënt. Iedereen is het daarmee eens, maar daar blijft het bij. Als het te lastig wordt is er voor familie weinig plaats. Dus schaam je niet, pak dat vliegtuig en geniet. Zolang je dat nog kan natuurlijk, want ikzelf heb nog nooit gevlogen en ben al jaren niet meer met vakantie geweest. Ik kan natuurlijk heel flauw zeggen dat ik niet op reis ga uit milieuoverwegingen, maar zo huichelachtig wil ik tegen jou niet zijn. Ik durf gewoon niet te vliegen. En de trein en al dat gedoe is te vermoeiend voor me. Ik ga niet op vakantie omdat ik dat niet meer kan. En met mij zijn er vast meer oudjes, die wel onder een palmboom hun zorgen willen vergeten, maar die de reis niet kunnen opbrengen. Als jij op een dag ervaart dat het voor jou ook te vermoeiend wordt, heb ik vast een oplossing voor je. Kijk om je heen en zie hoe mooi de wereld is. Doe je ogen dicht en luister naar het gefluit van de vogels. Zeg tegen jezelf: wat een heerlijke vakantie. Het helpt. Waar het om gaat is dat we een manier vinden om af en toe de rug toe te keren naar de zorgen die ons tot onze laatste snik vergezellen. Veel liefs en een fijne vakantie. Ansje Lieve Ansje, Het reisvirus heeft me stevig te pakken. Zolang het kan, wil ik de wereld zien in plaats van opinieduiders erover horen kakelen. Deze zomer ben ik nauwelijks thuis. Polen, Letland, Finland, Litouwen. Mijn identiteitskaart maakt overuren: leve Europa! Van vliegschaamte heb ik overigens geen last. Ik eet amper vlees en ben geen Imelda Marcos met 7500 paar schoenen. Ik red me prima met handbagage en strijkvrije kleding. Want zeg nou eerlijk: wil jij op vakantie intimiteit opbouwen met een strijkbout? Schandalig, al dat onnodige stroomverbruik. Ik zeg: per direct strijkbouten uit alle hotels! Verwacht de komende tijd dus niet al te veel van mij. Ik ben druk bezig herinneringen te verzamelen. Daarna moet ik natuurlijk nog honderden foto’s uitzoeken, fotoboeken maken en bijkomen. Maar uitgeput raken van het leven lijkt me nog altijd aantrekkelijker dan me laten aanpraten dat reizen per definitie asociaal is. Al schijnt dat tegenwoordig de hoogste vorm te zijn om vakantieplezier te bederven. Meeslepend leven is ook gewoon een vorm van duurzaamheid. Ik doe tenminste iets met mijn tijd. Liefs, Geertje B R I E V E N
RkJQdWJsaXNoZXIy NzkyMjk=