Ypsilon nieuws 2 | 2026

ADVIESDIENST Reis door de geest MENTAAL.NL Bruggen bouwen tussen ontmoetingsplekken OPEN DAG In de voetsporen van Paul YPSILON NIEUWS 2 | 2026 ontwikkelingen en achtergronden rond psychische kwetsbaarheden n Terug op de rails pag 16 PSYCHISCHE PROBLEMEN OP HET STATION

3 YPSILON NIEUWS 2 | 2026 artikelen 4 Van BovenJan naar Mentaal.nl Interview 6 Samenwerken met naasten Het kan echt! 10 Bondgenoten in de ggz Lezing Arie Kars 16 'Teun NS' Psychische problemen op het station 20 Polemiek Ansje en Geertje 23 Aanbellen bij een scherm dat op zwart gaat Digitale bemoeizorg 24 Niemand vroeg: en hoe gaat het met jou? Ervaringsverhaal columns 7 Mijn reis als naaste Ellen van der Mee 21 Medicijn voor elkaar Feuilleton 22 Mooiste gebouw Mijn zus en ik gesignaleerd 12 Documentaires Kort 26 Boeken Kort organisatie 13 Adviesdienst Ypsilon Reis door de geest 25 Wie-is-wie Francine Dehue 28 Impact Zaadjes zaaien regionaal 8 Wonen moet zo! Open dagen naasteninitiatieven 14 In de regio Psychosecafé XL | Wensenboom nieuws en service 2 Nieuws voor Naasten | Agenda 29 In het nieuws 30 Ypsilon in de regio 31 Colofon 32 Prikbord 2 ACTUEEL INHOUD n In dit nummer Nieuws voor Naasten Ypsilon speurt in media en vakbladen naar nieuws over psychische kwetsbaarheden en haalt daar de interessante berichten uit. Kijk voor het laatste nieuws op ypsilon.org/actueel/nieuws of abonneer je op onze gratis nieuwsbrief Nieuws voor Naasten. agenda BOEKEN • Veteranen van Ypsilon Gesprekken met Ypsilon- leden van het eerste uur - Ria en Wim Trinks • Ik ben niet ziek, ik heb geen hulp nodig - Xavier Amador • Afscheid zonder begrafenis - Emma van Weel BROCHURES • Leven met een suïcidale naaste Brochure voor naasten van mensen met gedachten aan zelf- doding • Help! Psychose in de familie Brochure voor naasten over psychosegevoeligheid Ook verkrijgbaar in het Arabisch. • Ziek? Hoezo ziek? Brochure over verbindende gespreksvaardigheden voor familieleden • Dubbele Diagnose Brochure voor familieleden • Wie zorgt praat mee! Informatie over privacy en autonomie • VIP-zorg Informatie over vroeg ingrijpen bij psychose • Psychose, forensische zorg en familie • Nadenken over nalaten Brochure over nalaten, testamenten en nalatenschappen Gratis te downloaden. Een geprint exemplaar is tegen betaling te bestellen via de webshop. OVERIG • Strooifolder Wat biedt Ypsilon? • Strooifolder Ypsilon zoekt Vrienden! • Triadekaart • Kate CD over schizofrenie in het gezin Voor de strooifolders betaal je alleen portokosten. te bestellen Alle onderstaande uitgaven zijn te bestellen op ypsilon.org/webshop of via het landelijk bureau van Ypsilon: 088 000 21 20. Voor leden gelden lagere prijzen. www.ypsilon.org VOORAF Op het station Na een lange werkdag stap ik in de trein. Het is spitsuur en ik sta klem tussen een paal en een onbekende man. Links van mij is iemand aan het videobellen, rechts van mij hoor ik nog drie andere gesprekken door elkaar. Felle lichten schijnen in mijn ogen, de geur van zweet, patat en energydrink dringt mij neus binnen. De conducteur roept iets om door de intercom. Mijn brein is flink overprikkeld en ik merk dat ik in paniek raak, wetende dat ik geen kant op kan. Een medereiziger kijkt me fronsend aan. In mijn hoofd herhaal ik bij welk station ik moet uitstappen en hoe ik naar huis moet lopen. Pas als ik mijn sleutel in de voordeur steek en mijn jas uittrek, zakt mijn hartslag. Ik heb de veilige haven weer bereikt. Aan deze treinrit dacht ik terug toen ik in gesprek ging met Teun, ‘interventiemedewerker onbegrepen gedrag’ van de NS. Mijn eigen sores verbleken bij die van de mensen die hij dagelijks spreekt: mensen die kampen met dakloosheid, zware psychische problemen, verslaving of suïcidale gedachten. Op pagina 16 lees je wat hij voor hen - en in sommige gevallen ook voor hun naasten - kan betekenen. Imke van Wettum | eindredacteur | yn@ypsilon.org In het hele land worden mooie activiteiten georganiseerd. Op de Ypsilonagenda vind je de data van (regionale) gespreksgroepen of themabijeenkomsten bij jou in de buurt. Ook lezingen, congressen, tentoonstellingen, voorstellingen en de gratis online kennissessies vind je op ypsilon.org/agenda

4 www.ypsilon.org 5 YPSILON NIEUWS 2 | 2026 Door hun verslavende algoritmes helpen commerciële sociale media niet bij herstel INTERVIEW INTERVIEW VAN BOVENJAN NAAR MENTAAL.NL Bruggen bouwen tussen ontmoetingsplekken Van Wettum vertelt over het waarom van BovenJan: ‘Volgens cijfers van het Trimbos-instituut krijgt bijna de helft (48%) van de volwassenen in Nederland ooit in z’n leven één of meerdere psychische aandoeningen. Zij hebben allemaal naasten. Dat maakt dat er letterlijk in iedere straat in Nederland nog zo iemand moet wonen als jij. Maar waar vind je ze? Met BovenJan hebben we een veilige plek gecreëerd om elkaar te ontmoeten, ervaringen te delen en infor- matie te vinden. Uit ervaring kan ik zeggen dat het fijn is om te praten met men- sen die precies weten waar je het over hebt. Die je niks uit hoeft te leggen, omdat ze in een soortgelijke situatie zitten als jij.’ Ook Woudstra was van begin af aan enthousiast. Toen Ypsilonvoorzitter Hans Meyer Swantée, wiens zoon meerdere psychoses kreeg, zijn plannen voor BovenJan liet zien, zag ze gelijk veel kansen, zoals het gezamenlijke, het vinden en verrijken van elkaar, het delen van kennis en ervaringsverhalen. ‘We kunnen en willen het niet alleen doen. Want daarmee zouden we het zoveelste eilandje worden. Nee, we moeten het zoveel mogelijk samen doen.’ Ze denkt aan een gesprek dat ze had met een ervaringsdeskundige op het gebied van eetstoornissen. ‘Veel mensen met borderline hebben ook te maken met een eetstoornis. Waarom zou deze ervaringsdeskundige dan niet iemand kunnen helpen die deel uitmaakt van onze borderline-groep? En ook naasten hebben veel met elkaar gemeen, ongeacht de diagnose van hun familielid.’ Groter geheel ‘De richting die we op willen weten we steeds beter’, vertelt Woudstra. ‘Maar willen we mensen echt zoveel mogelijk met elkaar verbinden, dan is het huidige middel niet toereikend. En daarom zijn we, met alle kennis die we hebben opgedaan en luisterend naar de mensen uit onze achterban, teruggegaan naar de tekentafel om nog beter neer te zetten wat we destijds wilden. Dat heeft geleid tot de doorontwikkeling van BovenJan naar Mentaal.nl.’ Maar er is nog een reden waarom Mentaal.nl nodig is, vult Van Wettum aan. ‘Op sociale media, in podcasts en in de kroeg, mentale gezondheid is tegenwoordig overal onderwerp van gesprek. Maar achter De digitale community BovenJan is gestart op initiatief van Ypsilon en Plusminus. Inmiddels zijn er twaalf patiënten- en naastenorganisaties bij aangesloten en telt de community zo’n vijftigduizend gebruikers per jaar, onder wie ook een flink aantal naasten. Ik praat met Imke van Wettum (eindredacteur YN, maar ook functioneel beheerder) en Ine Woudstra (voorzitter van de vereniging BovenJan en van Stichting Borderline). Beiden zijn nauw betrokken bij de volgende stap: de doorontwikkeling van BovenJan naar Mentaal.nl. Ine Woudstra is strategisch adviseur zorgverkoop bij Beweging 3.0. Daarnaast is zij voorzitter van de vereniging BovenJan en van Stichting Borderline. Tevens is ze mentor, voorzitter van de belangenvereniging Sien en voorzitter van de Sociale Raad Aalten. die zichtbaarheid is een stille crisis gaande. Wachttijden in de ggz zijn langer dan ooit en steeds meer mensen ervaren psychische klachten of hebben naasten die daarmee kampen. Die druk op de geestelijke gezondheidszorg is niet nieuw, maar groeit wel sneller dan het systeem aankan. Voor mensen die hulp zoeken is de weg ernaartoe daarom vaak lang en hobbelig. En de grote commerciële socialemediaplatforms, waar mensen steun proberen te vinden, zijn door hun verslavende algoritmes niet bedoeld om te helpen bij herstel. Waar herstel vraagt om rust, structuur en echte verbinding, bieden algoritmes prikkels, vergelijking en eindeloos scrollen.’ Maar het probleem ligt dieper dan zorgcapaciteit en ongezonde digitale omgevingen alleen, gaat Van Wettum verder. ‘Ons zorgsysteem is zo ingericht dat je bij mentale problemen direct professionele hulp zoekt. Daardoor zoeken mensen minder steun in hun eigen omgeving. Dat ondermijnt de eigen kracht van mensen, maakt hen eenzamer en maakt zorg duurder dan nodig. Wat nodig is, is een brug tussen formele en informele zorg. Want veel van wat mensen nodig hebben, begint niet bij een professional, maar bij het bespreekbaar maken van moeilijke onderwerpen, je gesteund voelen en weten dat anderen hetzelfde meemaken.’ Er zijn al veel publieke platforms voor informatie en steun, ziet ze, maar die zijn niet goed met elkaar verbonden. ‘Daarvoor is een veilige, publieke digitale infrastructuur nodig. Mentaal.nl kan een van de eerste portals op die nieuwe infrastructuur worden.’ Woudstra: ‘Enerzijds verbinden we wat er al bestaat. Anderzijds faciliteren we dat organisaties zelf hun eigen community kunnen bouwen. BovenJan blijft dus bestaan en krijgt een plek binnen het grotere geheel van Mentaal.nl.’ Wegwijzer Hoe dat eruit gaat zien? Woudstra: ‘Daar denken mensen met mentale klachten en hun naasten over mee. Samen met de Hogeschool van Amsterdam en Studio Futurall - en met steun van onder meer het Nationaal Plan Hoofdzaken/ZonMw, Agis Innovatiefonds, VWS en ClickNL - is afgelopen tijd veel werk verricht. In verschillende workshops hebben we met onze brede achterban gekeken waar zij behoefte aan hebben, hoe zij vinden dat Mentaal.nl eruit moet zien, wat er moet worden ingericht en wie daarin welke rol heeft.’ Die behoefte van mensen met mentale klachten en hun naasten is drieledig, blijkt uit de sessies. Van Wettum: ‘Er is behoefte aan digitale omgevingen met betrouwbare informatie en ervaringskennis, aan een wegwijzer die je op het juiste moment naar de juiste plek doorverwijst en aan omgevingen die echte verbinding en verdieping mogelijk maken.’ ‘Zie het als een soort trechter’, aldus Woudstra. ‘Veel mensen willen eerst anoniem en op een laagdrempelige manier kunnen zoeken naar informatie. Maar het vraagt juist intimiteit - en dus een kleine omgeving waarin je elkaar kent - om je verhaal en struggles te delen met anderen.’ Proefdraaien Eind 2026 zal het eerste ontwerp van Mentaal.nl vorm krijgen en zullen de eerste mensen er gebruik van maken. Hierna zal het verder uitgebreid worden. Als onderdeel van dit plan zullen Ypsilon en Stichting Borderline al komende periode gaan proefdraaien om te kijken hoe zo’n omgeving er voor hun achterban het best uit kan zien. Dan wordt ook meer zichtbaar dat naasten net zo’n belangrijke doelgroep zijn als cliënten. Woudstra sluit af met de oproep om gezamenlijk in beweging te komen. ‘Heb je ideeën of wil je meebouwen? Stuur dan een bericht naar info@mentaal.nl.’ Rita Loholter | yn@ypsilon.org Peter heeft een zoon met psychosegevoeligheid. Hij zoekt naar informatie en herkenning, maar is overweldigd door alle informatie die er op hem afkomt. De hulpverlener van zijn zoon wijst hem op Mentaal.nl, waar hij op zijn eigen tempo op verkenning gaat. Naast informatie worden er ook ervaringsverhalen gedeeld. Uit nieuwsgierigheid leest hij het verhaal van Maria. Ze vindt het lastig om ook aan zichzelf te denken nu het niet goed gaat met haar dochter. Peter herkent zich hierin en is opgelucht dat hij niet alleen is. In de reacties op Maria’s post leest hij verder hoe anderen hiermee omgaan. Nu Peter al wat meer wegwijs is op Mentaal.nl, krijgt hij een uitgelicht bericht te zien: er zijn verschillende organisaties aangesloten die community's organiseren. Hij klikt door en ziet een community in zijn buurt die hem aanspreekt. Hij maakt een account aan en de groepsbegeleider heet hem welkom. Als Peter een tijdje deelneemt aan de groep, kiest hij ervoor om een keer een activiteit te organiseren. Zo vindt hij hier zelf hulp én maakt hij tegelijkertijd een verschil voor andere naasten. Het voorbeeld van Peter

Mijn reis als naaste Ellen van der Mee is contextueel therapeut (relationeel gezinstherapeut) én moeder van een zoon met psychosegevoeligheid. In YN schrijft ze over de interactie tussen moederschap en haar rol als hulpverlener. © Met een rugzak vol ballast, trauma en verlieservaringen op mijn reis, kwam ik er met de nodige succeservaringen én ontberingen achter, dat ik uiteindelijk de therapeut en hulpverlener ben geworden die ik zelf onderweg zo hard nodig had! Van jongs af aan ben ik leergierig én nieuwsgierig geweest, in de positieve zin van het woord. Altijd op zoek naar nieuwe werelden, waarheden en invalshoeken. Niet voor niets heb ik lang gestudeerd en volgde ik allerlei trainingen, lezingen en seminars. Mijn motto was: ‘later als ik groot ben, wil ik een zachte, liefdevolle en vooral inspirerende therapeut worden!’ Té vaak had ik collega’s ervaren bij wie cliënten met één probleem naar binnen gingen en met meerdere problemen de praktijk weer verlieten. Om als hulpverlener mijn eigen jeugdtrauma, gezinsproblematiek en relatie-issues op te ruimen, ben ik door de jaren heen - en nog steeds - op weg naar de mooiste versie van mezelf. Niet langer meer voor mijn werk, carrière of externe doelen, maar uit nieuwsgierigheid naar mezelf, naar wie ik ten diepste ben. Nieuwsgierig naar mijn familielijn en mijn eigen rol als moeder. In het bijzonder als toekomstgeschenk aan mijn kinderen. Wetend dat de stenen die ik onderweg opruim op mijn levenspad, voorkomen dat mijn zonen daar nogmaals onnodig over zullen struikelen in hun leven. Ongeacht of zij dit ooit zullen beseffen. Transformatie De praktijk bleek echter weerbarstiger. Achteraf gezien kan ik stellen dat de eerste psychose van mijn oudste zoon een kantelpunt is geweest. Mijn verwachtingen voor de toekomst moest ik grondig bijstellen. Mijn werk kreeg een andere dimensie, mijn grenzeloze zorgpatronen namen destructieve vormen aan. Angsten en jeugdtrauma die hun oorsprong vonden in mijn gezin van herkomst, drongen zich op. Wat tot dan toe niet gehoord en gezien was, manifesteerde zich in mijn lijf, wachtend op heling. Uiterst subtiel werd mijn moederrol ingenomen door de hulpverlener in mij. Vanuit de intentie dat voor mijn kind alléén het allerbeste goed genoeg was, ging ik op weg, vastbesloten alles wat ik in me had te geven. Hoe meer mijn moederrol in de opeenvolgende psychotische episodes begon af te brokkelen, hoe creatiever mijn professionele overlevingsmechanisme werd. Bewindvoering, mentorschap, casemanager, alles waarbij ik van enige betekenis kon zijn, werd ingezet. Daarna werd het stil. Uitgeput dreigde ik mezelf te verliezen in fysieke pijn en angsten. Het leven had mij letterlijk stilgezet. Mijn leergierigheid en nieuwsgierigheid werden mijn redding. Nieuwsgierig naar wat er gehoord en gezien wilde worden in mijn diepste pijn, leerde terug te keren naar mezelf. Van hulpverlener naar moeder, van zorgen naar ont-zorgen. Wat zijn zoon deed en zei in zijn psychose voelde niet langer persoonlijk. Langzaam leerde ik liefdevol afscheid te nemen van de professional in mij, die ik zo nodig had om mij op mijn levenspad te helpen. Ik leerde dat in het grenzeloos zorgen voor anderen, ook het onvermogen lag verborgen om liefdevol voor mezelf te zorgen. Inmiddels is er ruim zes jaar algehele radiostilte tussen mijn zoon en mij. Regelmatig stuur ik hem licht en liefde. Inmiddels weet ik dat het goed is. Dat deze stilte hem ruimte geeft om zijn eigen pad te vinden, ook al maak ik er als moeder niet langer deel van uit. Mijn broer is inmiddels 69 jaar. Ik ben zijn eerste contactpersoon. Zorg reikt bij hem verder dan alleen de ggz-problematiek. Op latere leeftijd kreeg hij de diagnose Ataxie SCA6. Ondanks dit alles is hij een tevreden mens. Hij is blij dat hij nog steeds zelfstandig woont. Natuurlijk ben ik ook blij voor hem, maar uiteraard ook met de nodige zorgen. Deze zorgen kan ik gelukkig delen. Ik tref het met de zorgverleners van mijn broer! Sander van den Burg, zijn SPV’er bij Mentrum, is net als zijn voorganger heel benaderbaar. Ik heb een telefoonnummer, kan bellen, appen en ook mailen als dat handiger is. Eens per jaar gaan wij samen naar Sander en verpleegkundig specialist Anja Lek, die ook al jaren betrokken is. Alles is bespreekbaar. Zelfs een vraag of een voorstel over medicatie wordt niet ontweken. Wim heeft er totaal geen moeite mee dat ik overal vanaf weet. Ik weet dat ik daar geluk mee heb en dat daar bij andere naasten vaak de schoen wringt. Toch ken ik ook naasten waarbij het, zelfs als er toestemming van de cliënt is, niet vanzelfsprekend is dat er met ze wordt samengewerkt. Hulpverleners blijven het ingewikkeld vinden. Een vervolggesprek over het belang van samenwerken met naasten zit er vaak niet in. Evidence based Er is veel onderzoek waaruit blijkt dat samenwerken, ondersteunen en trainen van naasten een positieve bijdrage kan leveren aan het herstel van iemand met een psychische uitdaging. Bijzonder, want evidence-based practices (bewezen effectieve behandelingen) worden op alle fronten in de ggz als standaard gebruikt. Zo’n zorgstandaard voor naasten is er wel, maar wordt niet overal als vanzelfsprekend gebruikt. Cliënten zouden er heel vaak wel bij varen. En naasten ook! Dat het ook anders kan blijkt uit onderstaand stuk van Sander van den Burg. Marja Hasert Samenwerken met naasten, het kan echt Ataxie (SCA6) is een zeldzame, erfelijke neurologische aandoening die leidt tot het langzaam afsterven van zenuwcellen in de kleine hersenen (het cerebellum). Dit veroorzaakt problemen met de coördinatie, de fijne motoriek en de balans. Bij de meeste afdelingen van Arkin is er een naastenconsulent. De consulent is goed op de hoogte van het naastenbeleid, houdt het triadisch werken onder de aandacht en kan bijvoorbeeld met een naaste in gesprek gaan, ook als de cliënt niet wil dat naaste betrokken wordt bij de behandeling. Bij Arkin werken we volgens de ggz-standaarden. Voor ons naastenbeleid volgen we wij de zorgstandaard Naasten. Samenwerking met en ondersteuning van naasten is een belangrijke stap in de erkenning van de rol die naasten hebben in het herstelproces van mensen met psychische problematiek. Psychische aandoeningen raken niet alleen de cliënt, maar ook zijn of haar naasten: partners, ouders, (volwassen) kinderen, vrienden, broers en zussen. Daarom is het belangrijk om in de zorg aandacht te hebben voor deze naasten, met hen samen te werken en hen waar nodig te ondersteunen. De samenwerking met naasten staat in dienst van het herstelproces van de cliënt. Zijn of haar wensen staan centraal, evenals het behoud van zijn of haar netwerken en de veerkracht van naasten. Bespreek met cliënten in elke zorgfase de relatie met de naasten en geef aan dat samenwerken het beste is voor de behandeling. Binnen Ondersteuning en Herstel vinden wij het belangrijk dat familieleden en andere naasten betrokken zijn bij de begeleiding. In het geval van Wim merken wij dat de samenwerking met zijn zus en zwager veel voor hem betekent en van grote waarde is. Hun steun draagt eraan bij dat Wim zo lang mogelijk zelfstandig kan blijven wonen. Sander van den Burg, SPV Mentrum Zorgstandaard Naasten ERVARING 6 www.ypsilon.org YPSILON NIEUWS 2 | 2026 7 COLUMN

www.ypsilon.org 8 WONEN MOET ZO! 9 YPSILON NIEUWS 2 | 2026 WONEN MOET ZO! ypsilon.org/wonen Een eigen voordeur voor iedereen! In de rubriek Wonen moet zo! belicht YN elke keer een initiatief op het gebied van wonen. NAASTENINITIATIEVEN In de voetsporen van Paul Wooninitiatieven voor mensen met een psychische aandoening die door naasten zijn opgezet, dragen aantoonbaar bij aan herstel, minder terugval en een hogere kwaliteit van leven. Wetenschappelijk onderzoek van het UMC Utrecht en Ypsilon bevestigt wat familieleden al jaren zien: naasteninitiatieven werken beter dan reguliere beschermde woonvormen. Veel beter. Reden om de deuren open te zetten tijdens een reeks open dagen. 'De afgelopen drie jaar hebben het UMC Utrecht en Ypsilon onderzoek gedaan naar het effect van naasteninitiatieven op herstel en de kwaliteit van leven', vertelt Ypsilondirecteur Bert Stavenuiter. 'De uitkomsten van dit Wonen, gewoner, gewoonst onderzoek zijn veelzeggend. Naasten blijken als geen ander in staat om wonen, zorg en dagelijks leven zo te organiseren dat het écht aansluit bij wat bewoners nodig hebben. Die combinatie zorgt voor meer stabiliteit, minder terugval en een sterk gevoel van thuis.' Binding met de buurt Dat is een stevige steun in de rug voor de initiatiefnemers, denkt Stavenuiter. Maar ook voor gemeenten en woningcorporaties die een maatschappelijke opgave hebben om kwetsbare groepen te huisvesten. 'Media berichten regelmatig over mensen met verward of onbegrepen gedrag die overlast veroorzaken. Dit onderzoek laat zien dat het ook anders kan zijn. De naasteninitiatieven die we onderzocht hebben, hebben juist goede contacten met buurtbewoners. Sterker nog: de binding tussen de bewoners onderling en tussen bewoners en de buurt is een van de succesfactoren en voorkomt overlast die vaak het gevolg is van eenzaamheid en isolement.' Open dagen Om dit succes zichtbaar te maken, organiseerde Ypsilon in juni een reeks open dagen. Iedereen die wilde zien waarom deze vorm van wonen en zorg zo goed werkt, was welkom bij de Kraaipan Oase in Amsterdam en bij negen locaties van Zeeuwse Gronden. Tijdens de rondleiding Stap in de voetsporen van Paul kregen bezoekers een uniek inkijkje in een naasteninitiatief en konden ze kennismaken de manier waarop wonen, begeleiding en gemeenschap hier samenkomen. Imke van Wettum De binding tussen bewoners en de buurt is een van de succesfactoren 0800-1205 Landelijk Meldpunt Zorgwekkend Gedrag Maak je je zorgen om iemand? Via dit telefoonnummer kom je in contact met zorgverleners in de buurt. Jouw melding kan het begin zijn van de hulp waar behoefte aan is. Iedereen kan bellen. Wil je anoniem blijven, geef dat dan duidelijk aan. Het nummer is niet voor acute zaken of crisis. Bel in dat geval 112, de huisarts of de lokale crisisdienst. Vind jij het moeilijk om hulp te vragen en/of te accepteren? De toolkit Vraagverlegenheid van Ypsilon kan je hierbij helpen. Informatie en tips: ypsilon.org/vraagverlegenheid Open dag bij Zeeuwse Gronden in Koudekerke Open dag bij Zeeuwse Gronden in Terneuzen, Frans Lisztstraat

www.ypsilon.org ZORG 11 YPSILON NIEUWS 2 | 2026 10 ZORG Het belangrijkste is dat de professional achter ons staat en blijft staan. Bondgenoten zijn gelijkwaardig, hebben begrip voor elkaar, steunen elkaar, komen elkaar tegemoet wanneer het even tegenzit, geven en nemen. Zo’n opstelling zal voor beide partners wel even wennen zijn. Het betekent ook dat je tijd moet willen investeren in de relatie, ruimte bieden aan de verschillende behoeftes en actief luisteren naar elkaars perspectieven. Elkaar dus écht zien en horen, over en weer. Dat is voor de professional makkelijker dan het lijkt. Een empathische werkhouding, herstelgericht werken, zowel naar patiënt als naar familie, doet wonderen. Voor familie is dat ook wel even wennen, denk ik. We komen vaak net uit een crisis, of zitten er nog middenin. Of we dreigen er weer in terecht te komen. Hollen of stilstaan, soms een sprint, meestal een marathon, altijd aanstaan, aangetast zijn, wanhopig, hoopvol, eenzaam en verlaten. We missen vaak kennis of informatie die nodig is om dezelfde informatiepositie als de professional te hebben. En dan een bondgenoot voor een professional zijn? Jazeker, dat kan! Om te beginnen door ook oog te hebben voor wat hén drijft, nieuwsgierig te zijn naar hun motieven om hier te werken, een compliment te geven voor wat zij bereiken bij je naaste, door hen te vergeven wanneer zij iets vergeten. Heel veel professionals in de ggz lopen ook een marathon, staan onder druk, zitten in de overlevingsmodus. Ze kozen in de meeste gevallen voor werk in de ggz vanuit betrokkenheid en liefde voor de patiënten. Of omdat ze hun eigen ervaringen met kwetsbaarheid willen inzetten voor anderen. Ze hebben ontdekt dat hun organisatie veel tijd steekt in reorganisaties, fusies en werkmethodes die gebrekkig worden ingevoerd. Hun werk is vaak genoeg heel complex en de randvoorwaarden verre van vervuld. De confrontatie met de destructieve gevolgen van wat ernstige psychische aandoeningen in de levens van hun patiënten aanrichten is net zo goed een zware last voor hen als voor ons. Als bondgenoten met elkaar samenwerken is dat dus intensief, waardegedreven en gestoeld op wederzijds vertrouwen. Randvoorwaarden Op het niveau van de instelling, of in de regio, zijn de zakelijke belangen dominanter. Op dit niveau oefenen Familie- en naastenraden medezeggenschap uit en zijn ze de overlegpartner van het bestuur van de ggz-instelling. Ze pleiten voor de vervulling van de randvoorwaarden die nodig zijn om ook op dit niveau het bondgenootschap te realiseren. Wat hebben we dan op het niveau van de ggz-instellingen nodig? Denk aan bestuurders die het snappen en achter je staan, eigentijds familiebeleid dat écht geïmplementeerd en geborgd wordt, een cultuur waarin familie en naasten erkend worden als bondgenoten, familieambassadeurs, familie-ervaringsdeskundigen, familieavonden, familie- en naastenraden die maximaal gefacilieerd worden in hun taakvervulling, communicatiehulpmiddelen voor een actieve band tussen familieraden en hun achterban, zoals een NaastenApp. Op landelijk niveau vervullen de landelijke belangenbehartigers zoals Ypsilon, MIND, Naasten Centraal en de Kamer Familie- en naastenraden een cruciale rol. Zij moeten zorgdragen voor de versterking van het geluid van de familie. Hun boodschap moet zijn dat familie en naasten de onmisbare bondgenoot zijn op die drie niveaus. Heel concreet betekent dit dat MIND en de andere landelijke spelers bij alle landelijke samenwerkingspartners, bij media-optredens en de politiek zich ook sterk maken voor het familieperspectief. Er is dus nog werk aan de winkel. We zijn nog niet klaar. Familie als Bondgenoot, de vereniging waar ik deel van uitmaak, traint professionals om bondgenootschappen tussen professionals en familie en naasten te realiseren. De ervaringsverhalen die wij vertellen zijn daarin de kern. Daarmee raken we de harten van de professionals en brengen hen op het spoor om bondgenoot te worden en te blijven. Echo We zijn 13 jaar verder. Vele jaren heeft mijn zoon mijn vrouw en mij niet willen zien en spreken. We hadden hem erin geluisd. Hij was heel boos. Dat is inmiddels veranderd. Wij zien elkaar weer, doen dingen samen. Het laatste jaar stuurt hij mij heel veel mailtjes. Totaal onnavolgbaar, onbegrijpelijk… tot vorige week. Hij schreef: 'De tijd vliegt voorbij zou je zeggen, want het is al bijna zomer! De behandeling gaat door. Maar hoelang nog moet ik in een wereld leven zonder uitzicht op woning, sociëteit, bezigheden, uitgaven? Je zou zeggen dat alles monotoon is, zeker nu je 45 bent en op weg naar de 50. Is dit de waarheid, heb ik zoveel getouwtrek voor dit? Waar is de waarheid, hoeveel is er nog van over? Wat betekent dit voor mij hier in het ziekenhuis te verblijven en heel de dag op bed te liggen?' Dertien jaar geleden zei hij: ‘Pa, Je hoeft je geen zorgen te maken.’ Deze woorden klinken als een echo in mijn hoofd, en in mijn hart. Was het maar waar… Arie Kars Dit is de verkorte versie van de lezing die Arie Kars gaf op de MIND Familie- en naastendag op 11 april in Amersfoort. Hollen of stilstaan, soms een sprint, meestal een marathon, altijd aanstaan Bondgenoten in de ggz Dit was in 2013. Dit fragment over mijn zoon is typerend voor wat veel ouders overkomt in de ggz. Ik ben actief geworden in de ggz toen mijn zoon psychotisch werd en later werd ge- diagnostiseerd met schizofrenie. In ver- schillende rollen: eerst als mantelzorger, samen met mijn vrouw, later als ervaringsdeskundig familielid. Ik vertel episodes uit mijn levensverhaal aan professionals in de ggz. Dat doe ik als lid van Familie als Bondgenoot, op regionaal niveau als voorzitter van de Familieraad bij Parnas- sia en op landelijk niveau als voorzitter van MIND Kamer Familie- en naastenraden. Geven en nemen De rol van familie en naasten is heel belangrijk voor het herstel van mensen met een ernstige psychische aandoening. Deze groep bestaat uit ongeveer 280.000 mensen. Het grootste deel van hen ontvangt ambulante zorg. De psychische aandoeningen van deze mensen hebben een grote impact op hun identiteit, gezondheid en participatie én hebben grote impact op de levens van hun naasten - al snel een groep van ruim 1 miljoen mensen. Een sterk en steunend netwerk om de patiënt heen is cruciaal voor diens herstel. Dat is inmiddels onbetwist, wetenschappelijk aangetoond en verwerkt in de zorgstandaard Naasten. Wat hebben familieleden nodig om van betekenis te zijn in dat herstelproces van hun naasten? Ten eerste informatie: over de ziekte zelf, over de gevolgen daarvan, over de ggz, over de spelregels binnen die wereld. Daarnaast is een goede bejegening nodig. Familie echt zien en waarderen in de fases van hun eigen herstelproces, een vriendelijke, warme en gastvrije verwelkoming. Ook essentieel is ondersteuning, voorlichting, lotgenotencontact. Familie is soms net zo goed in crisis als de patiënt. En tot slot een goede samenwerking. Zie familie als bondgenoot. Ik spreek nu met opzet over ‘bondgenoot’ en niet over ‘samenwerkingspartner.’ In de literatuur over dit onderwerp lees je altijd over ‘samenwerken met naasten.’ Voor mij is ‘samenwerken’ meer een zakelijke omschrijving van een relatie. Wanneer je bondgenoot bent, dan heb je het over een sterke, vaak langdurige en persoonlijke verbintenis, gebaseerd op vertrouwen en gedeelde waarden. We zijn geen bondgenoot van onze naasten. Familiebanden bestaan, of je het wilt of niet. Bondgenoten word je omdat je dat wilt en daartoe besluit. Ik pleit voor een bondgenootschap tussen familie en de hulpverleners. Professionals moeten bondgenoten van familie en naasten zijn. Mijn zoon zegt: ‘Pa, je hoeft je geen zorgen te maken.’ Hij kijkt me strak aan, zijn ogen glinsteren, hij ziet er goed uit. Mooi colbert, vlotte broek, snelle sneakers. Hij ziet mijn gezicht, ik kijk hem vol ongeloof aan. De kliniek waarin hij verblijft organiseert een zomerbarbecue. Wij zijn als ouders te gast. Hij heeft me net verteld dat hij voor een medepatiënt, een jonge vrouw, nieuwe kleren heeft gekocht. En voor een andere medebewoner een laptop. ‘Waar betaal je dat van’, prevel ik. Na de crisisopname en verblijf in de separeer is hij nu op de verblijfsafdeling. Aan het opknappen. Geld heeft hij niet. 'Pa, je hoeft je geen zorgen te maken.’ Die glinstering in zijn ogen, zijn blijdschap, zijn trots. Sinds enkele jaren is hij Jezus en dan wil je goed voor je discipelen zorgen. En wanneer ze jou volgen word je blij. Daar mag je best iets voor over hebben. Hij verbood mij hierover met zijn behandelaar te praten. ‘Ik wil jouw betutteling niet’, zei hij. Ik wilde de behandelaar spreken, maar mocht dat niet van mijn zoon. Ik stond machteloos aan de kant.

ADVIESDIENST 12 13 YPSILON NIEUWS 2 | 2026 DOCUMENTAIRES www.ypsilon.org Wij mensen horen ook wat er niét gezegd wordt Reis door de geest Nietsvermoedend kijkt ze op haar telefoon wanneer haar zoon Jens een WhatsAppbericht stuurt. ‘Kan ik even langskomen?’ vraagt hij. De laatste tijd stelt hij haar die vraag vaker. Jens heeft een grote behoefte om zijn inzichten te delen. Inzichten die zijn moeder Annemarie niet altijd begrijpt. Ik heb Annemarie vaker gesproken. Haar zoon ervaart vaak een andere werkelijkheid dan zijzelf. Ze vertelt: ‘Ik moet denken aan iets wat Jens laatst tegen me zei: ‘Ik werd uit mijn aardse realiteit gewrikt en kwam in een nieuwe realiteit terecht. Ik ontmoette mijn voorouders. Het was een heuse reis door mijn geest.’ Annemarie probeert naar haar zoon te luisteren, maar weet niet goed hoe ze moet antwoorden. Hoe reageer je op iets wat zo ver afstaat van je eigen belevingswereld? Laatst werd er bij haar aangebeld. Nog voordat ze de deur helemaal kon openen, liep Jens gehaast naar binnen. ‘Mam, ik moet je iets vertellen. Het zijn niet de voorouders. Ik ben in contact gekomen met God. Mijn behandelaar heeft gezegd dat ik hierover kan praten met een geestelijk verzorger.’ Ze keek hem wat twijfelend aan. ‘Denk je dat het fijn zal zijn om met die geestelijk verzorger te praten?’ vroeg ze hem voorzichtig. Meteen zag ze zijn houding veranderen. ‘Ik wist al dat je het niet zou begrijpen. Ik ga weer.’ Even later viel de deur achter hem dicht. Dagenlang blijft het gesprek door Annemaries hoofd spoken. Ze vertelt me dat ze niets tegen het geloof heeft, maar dat het nooit een grote rol in hun gezin heeft gespeeld. Nadat Jens is gaan praten met de geestelijk verzorger lijkt hij nog meer bezig te zijn met zijn theorieën en overtuigingen. Ze wil hem daarin niet afwijzen, maar vraagt zich wel af wat goed voor hem is. En hoe voert ze een gesprek met hem nu hun werkelijkheden zo verschillend lijken? Ik denk met haar mee en wijs haar op de brochure Ziek? Hoezo ziek? over verbindende gespreksvaardigheden. Na ons gesprek voelt ze zich opgelucht. Alleen al het vertellen van haar verhaal heeft geholpen, zegt ze. Een paar dagen later belt ze terug. De brochure spreekt haar zo aan dat ze besluit ook de cursus Verbindende Gespreksvaardigheden te volgen. Niet alleen om beter met Jens in gesprek te kunnen blijven, maar ook om andere naasten te ontmoeten die voor vergelijkbare uitdagingen staan. Marjolein Hoekstra | medewerker Adviesdienst De adviesdienst is er voor leden. Maak er gebruik van! Bel voor de telefonische adviesdienst 088 000 21 20, bereikbaar op ma/di/do/vr van 10.00 tot 16.00 uur. Je krijgt dan Heleen Schönau, Marjolein Hoekstra of Annelies Scheepens aan de telefoon. Ook kun je appen naar 06 16 35 03 92. Liever mailen? Stuur een bericht naar adviesdienst@ypsilon.org. Een Vriend erbij Sluit je aan bij de Vrienden van Ypsilon en je hebt er in één klap ruim 400 vrienden bij. Vrienden die Ypsilon en Anoiksis steunen in hun strijd voor een betere zorg voor mensen met een (ernstige) psychische kwetsbaarheid. De Vrienden van Ypsilon heeft al een groot aantal schenkingen en legaten ontvangen. Dankzij de ANBI-status is geen schenk- of erfbelasting verschuldigd. Daardoor kan iedere gift of nalatenschap volledig worden ingezet bij een van de vele projecten die de Vrienden ondersteunt. De stichting is onafhankelijk en heeft een eigen bestuur dat zich kosteloos inzet. Vrienden bij uitstek dus. 088 000 21 20 vriendenvan@ypsilon.org www.vriendenvanypsilon.org IBAN: NL73 INGB 0009 6367 23 Mijn woord tegen het mijne Een op de tien mensen hoort stemmen. In 'Mijn woord tegen het mijne' maken we kennis met vijf van hen. Ze nemen deel aan een behandeling waarin hun stemmen niet langer worden onderdrukt, maar juist worden uitgenodigd om zich te laten horen. Een psychiater gaat rechtstreeks het gesprek aan met de stemmen: wie zijn ze, waarom zijn ze er en wat willen ze? De documentaire is zondag 12 september om 22.00 uur te zien op NPO 2. The Desert of the Real Vanaf 13 augustus draait de documentaire 'The Desert of the Real' over psychose in de bioscoop. Hierin nemen zes mensen die een psychose hebben meegemaakt de kijker mee in hun ervaringen. Ondanks hun verschillende achtergronden - een psycholoog, een filosoof, een muzikant, een psychiatrisch zorgverlener, een kunstenaar - delen ze een diepgaande reflectie op wat de psychose betekent voor hoe ze naar de wereld kijken. Meer informatie: cinedeli.nl/film/the-desert-of-the-real

www.ypsilon.org 14 15 YPSILON NIEUWS 2 | 2026 IN DE REGIO De ochtend stond in het teken van een workshop voor naasten onder leiding van Mea Wuisman (Ypsilon) en mijzelf. Tijdens deze workshop kwamen belangrijke thema's aan bod: Hoe stel je grenzen? Hoe zorg je goed voor jezelf? En hoe kun je in verbinding komen én blijven met je naaste? In gesprek met stemmen In het tweede deel van het programma namen Dirk Corstens, Saskia en Nico Oudejans de aanwezigen mee in het thema ‘Stemmen horen: een persoonlijke reis’. Dirk benadrukte het belang van het aangaan van een dialoog met stemmen. Saskia deelde op indrukwekkende wijze haar persoonlijke verhaal en vertelde wat het haar heeft gebracht om met haar stemmen in gesprek te gaan, in plaats van deze vooral te proberen te onderdrukken. Haar echtgenoot Nico vertelde wat het voor hem betekende en hoe hij ermee omging. Na een korte pauze was het de beurt aan Jim van Os en Carlijn Mol. Op een toegankelijke, humoristische en soms ontroerende wijze namen zij de aanwezigen mee in hun visie op psychische kwetsbaarheid en herstel. Door haar persoonlijke verhaal af te wisselen met haar eigen geschreven liedjes maakte Carlijn invoelbaar wat het betekent om te leven met een psychische kwetsbaarheid. De gehele zaal danste mee. Méér dan een diagnose De kern van hun boodschap was krachtig en hoopgevend: een psychische kwets- baarheid is slechts één onderdeel van wie je bent. Mensen zijn meer dan hun diagnose of klachten; bovenal ben je gewoon mens. Vanuit deze gedachte benadrukten zij het belang van gelijkwaardigheid, vertrouwen, begrip en het blijven zien van de persoon achter de problematiek. Hun bijdrage zorgde voor herkenning, verbinding en een positieve kijk op herstel en veerkracht. Terugkijkend kunnen we spreken van een zeer geslaagde dag, waarin ontmoeting, kennisdeling en hoop centraal stonden. Rachel Janssen-van Linder Wil je meer weten over de Ypsilonactiviteiten in Limburg? Kijk op ypsilonlimburg.nl In het hele land zijn vrijwilligers voor Ypsilon actief. Ze organiseren bijeenkomsten, stimuleren woonprojecten, staan familieleden bij of besturen mee. Zin om mee te helpen? Neem contact op met het landelijk bureau of met de vrijwilliger in jouw buurt (zie pag. 30). ypsilon.org/over-ypsilon/vrijwilligers PSYCHOSECAFÉ XL Gewoon mens Woensdag 3 juni vond het Psychosecafé XL plaats in de Oranjerie in Roermond. Met een indrukwekkende opkomst van maar liefst 185 belangstellenden over de gehele dag het was een inspirerende en waardevolle bijeenkomst! Hoe kun je in verbinding komen en blijven met je naaste? 'Een moment van vreugde verdrijft 100 zorgen', schreef Confucius zo’n 2500 jaar geleden. Onze naasten kennen in hun leven meestal (te) weinig vreugde en momenten van echte blijdschap. Bij Altrecht vinden we het belangrijk dat iedereen ondersteuning krijgt bij herstel en bij het zetten van een volgende stap in het leven. Maar vooral gunnen we hen dat moment van echte blijheid en plezier! Daarom lichten we graag een prachtig initiatief uit: De Wensenboom van Altrecht. Wat is de Wensenboom? De Wensenboom is een initiatief van de cliëntenraad van Altrecht. Vrijwilligers met eigen ervaring in de psychiatrie zetten zich in om cliënten met een psychische kwetsbaarheid te ondersteunen bij hun herstel. Niet alleen cliënten kunnen een wens indienen waarvoor zij zelf de middelen of mogelijkheden niet hebben, ook naasten kunnen een wens insturen. Van een helpende hand tot sponsoring in geld of spullen: wensen worden zoveel mogelijk op maat vervuld. Zo kreeg een cliënt een mooie stadsfiets, ontving iemand een yin yoga-kaartenset, kon een ander naar de musical Frozen en maakte een cliënt een ritje in een Tesla. Het is van ontzettend veel waarde om te zien hoeveel plezier en geluk het vervullen van deze, soms lang gekoesterde, wensen brengt. Nieuwe wensen Op dit moment is er weer ruimte voor nieuwe wensen. Juist naasten weten vaak goed welke wensen er leven bij hun dierbare, wat hen echt blij zou kunnen maken en hen dat zetje zou kunnen geven bij herstel. Daarom roepen wij naasten op om een wens in te dienen. Kijk op wensenboomaltrecht.nl en lees welke wensen al in vervulling zijn gegaan! Of mail een wens naar wensenboom@altrecht.nl. Gitta Kruisbrink WENSENBOOM Wensen gezocht! Social media We willen dat mensen met ernstige psychische problemen niet psychotisch worden of anderszins ontregelen. We willen dat professionals zich over hen ontfermen. Alleen zodra die zorg langdurig, complex en duur blijkt, ontstaat de vraag: ‘Moet dat allemaal wel?’ Carola van Alphen Ga onderling samenwerken en betrek de familie erbij. En spreek cliënten aan op hun gezonde kant. Hoe meer je dat doet, hoe groter die kant wordt. Lister GGZ De naam van de Wet zorg en dwang helpt niet altijd. Het lijkt nu vooral te gaan over wanneer je dwang mag toepassen, terwijl het zou moeten gaan over hoe iemand zo vrij mogelijk kan leven. Wie schrijft de evenknie voor de Wvggz met voorbeelden uit de psychiatrie? Ypsilon Merken mensen met psychische problemen en hun naasten in de praktijk al iets van alle afspraken die zijn gemaakt? MIND vraagt Kamerleden om steeds deze vraag centraal te stellen tijdens het debat over het IZA en het AZWA. MIND IN DE REGIO

17 YPSILON NIEUWS 2 | 2026 www.ypsilon.org 16 COVERSTORY COVERSTORY Het is stipt negen uur als Teun van der Heijden in Teams verschijnt. Op de achtergrond een afbeelding van station Utrecht Centraal, een plek waar hij veel te vinden is. Veel mensen kennen hem er als ‘Teun NS', een achternaam is overbodig. Met zijn rode krullen en baard is hij een bekende verschijning op het station. Daar helpt hij dagelijks mensen met ‘onbegrepen gedrag’, mensen die te maken hebben met dakloosheid, verslaving, suïcidale gedachten of andere mentale problemen. Officieel is Van der Heijden geen hulpverlener. Hiervoor werkte hij als conducteur bij de NS. Door privéomstandigheden kon hij een tijdje niet werken. Toen hij vervolgens zijn werk weer oppakte, werd er aan hem gevraagd om als pilot de eerste interventiemedewerker van de NS te worden. Een rol die hem op het lijf is geschreven. Als interventiemedewerker kijkt Van der Heijden vooral rond, op zoek naar tekenen die erop kunnen wijzen dat iemand hulp nodig heeft. ‘Er zit een patroon in de manier waarop standaard-reizigers zich op het station gedragen. De forens die van A naar B loopt, iemand die de trein uitkomt en de weg zoekt. Ik ben vooral aan het scannen of ik afwijkende patronen zie. Dat doen mijn collega’s van de afdeling Veiligheid & Service ook, maar zij kijken of er iets strafbaars gebeurt. Ik kijk bijvoorbeeld even naar iemands ogen. Als iemand kapotte schoenen heeft, kan dat ook een signaal zijn dat iemand dakloos is of geen vaste bestemming heeft. Ook als ik iemand de hele ochtend heb zien rondhangen, begint er bij mij wat te kriebelen. En in sommige gevallen luister ik mee als mijn collega's op een melding afgaan van iemand zonder vervoersbewijs. Als het iemand is die ik ken, kunnen we Als eerste interventiemedewerker onbegrepen gedrag bij de NS maakt Teun van der Heijden op station Utrecht Centraal contact met mensen die te maken hebben met dakloosheid, verslaving, suïcidale gedachten of andere mentale problemen. Het doel? Mensen op weg helpen naar de juiste zorg en zo bijdragen aan de sociale veiligheid. Ook in andere regio's wordt zijn aanpak inmiddels uitgerold. Imke van Wettum spreekt met hem over de impact van zijn werk op mensen zelf én op dat van hun naasten. ‘Het liefst zie ik dat het met iedereen op deze wereld goed gaat, maar met de vaste gezichten die ik op het station zie heb ik dat nog net iets meer. Ik gun ze een ander leven dan het leven dat ze leiden.’ tekst Imke van Wettum illustratie Anna Wikje Roorda Boersma REIZEN Hoe 'Teun NS' het leven van kwetsbare mensen weer op de rails krijgt ‘Als je met mij het station uitloopt is het gratis'

Op deze manier kunnen we enigszins wat verlichting brengen.’ Uitrol naar andere regio’s Precieze cijfers heeft Van der Heijden niet, maar hij ziet steeds vaker schrijnende situaties. ‘Migranten uit de EU spelen een belangrijke rol voor de Nederlandse economie, maar worden nog steeds als afval behandeld. Zij komen daarom naar het station en drinken of slapen er. Maar ik zie ook een toename van mensen met bijvoorbeeld psychosegevoeligheid die geen plek kunnen vinden om tot rust te komen. Er zijn gewoon een hoop mensen die niet precies passen binnen wat we met zijn allen een ‘normale’ samenleving vinden.’ Juist daarom is hij blij dat zijn Utrechtse aanpak inmiddels ook uitgerold wordt naar ander regio’s. Zo is vorig jaar oktober in Rotterdam een samenwerking gestart, waarbij zijn collega’s de crisisdienst mogen bellen voor advies. En sinds kort zijn er ook samenwerkingen op gang gekomen in Den Bosch, Eindhoven en Zwolle. Alkmaar en Almere zullen binnenkort volgen. Maar ook binnen de NS zelf is er steeds meer aandacht voor het onderwerp. In een gloednieuw project zullen nieuwe conducteurs voortaan tijdens hun opleiding een specifieke lesdag krijgen over onbegrepen gedrag en suïcidepreventie. Bovendien wordt er gewerkt aan een online leermodule die binnen de spoorsector aangeboden gaat worden. Tot slot zullen Van der Heijdens collega’s van Veiligheid & Service gecoacht worden in de praktijk. ‘Op deze manier hoop ik dat we op veel bredere schaal in staat zijn om een antwoord te geven op een vraag die we vaak krijgen, maar waar we eigenlijk niet van zijn: waar moet iemand naartoe die onbegrepen gedrag laat zien en hulp nodig heeft?’ 19 COVERSTORY COVERSTORY 18 www.ypsilon.org YPSILON NIEUWS 2 | 2026 wel een boete uitschrijven, maar daar is diegene niet altijd mee geholpen. Ik kijk wat iemand nodig heeft en of hij dat in Utrecht kan vinden of dat we hem in overleg naar een andere regio laten reizen. In veel gevallen heb ik connecties en kan ik zorgen dat iemand bij het juiste loket uitkomt en daar een zachte landing krijgt.’ Die loketten, dat zijn onder meer bemoeizorg, ggz-instellingen, eigen behandelaren en RIBW's. Ook heeft hij veel contact de politie en crisisdiensten. Lachend: ‘Mijn collega's vragen soms waarom ik wéér met mijn telefoon in de hand sta. Dan zeg ik voor de grap dat ik Candy Crush aan het spelen ben. Maar in feite ben ik druk aan het bellen en mailen om perspectief voor mensen te creëren.’ Good cop, bad cop Veel mensen zijn blij met zijn hulp, ziet Van der Heijden. ‘Met sommigen heb ik een goede band opgebouwd. Zij komen naar me toe om te vertellen hoe hun dag of nacht is geweest, of omdat ze een kopje koffie van me willen.’ Toch zit niet iedereen op hem te wachten. ‘Ik kan ook wel een beetje good cop, bad cop spelen. Soms moet ik ook gewoon professioneel streng zijn. Dan zeg ik: ‘Als je nou even met mij het station uitloopt is het gratis, maar als mijn collega je het station uit zet, gaat het je een boete kosten.’ Of ik wijs mensen erop dat we een afspraak hadden en ze niet zijn komen opdagen.’ Contact blijven maken, vertrouwen winnen, kijken wat er nodig is om iemand weer op weg te helpen, dat is zijn devies. ‘Dat is waar mijn werk wat mij betreft begint, bij menselijkheid en gelijkwaardigheid. Maar je moet je op het station wel gedragen naar wat er van je verwacht wordt. Dus als je dat niet doet, dan ga ik daarover met je in gesprek.’ Het helpt hierbij dat hij in ‘gewone’ kleren rondloopt. ‘Mijn collega’s van Veiligheid & Service hebben in hun uniform toch soms een onvermijdbare drempel, want zij kunnen dat uniform niet uitdoen.’ Zee van uniformen Hij denkt terug aan de jonge vrouw die hij ontmoette toen hij pas net als interventiemedewerker was gestart. ‘Via de portofoon hoorde ik dat er een suïcidale vrouw was aangetroffen. Treinpersoneel had zich over haar ontfermd en haar mee teruggenomen naar Utrecht. Toevallig was er op die dag een politieopleiding, dus ineens kwam er een zee van uniformen de trap af lopen. Zij konden op afstand blijven, terwijl ik samen met de vrouw een rustige plek kon zoeken om in gesprek te gaan over wat zij nodig had. Als een mantra bleef ze herhalen dat ze dood wilde. Toch was er af en toe een klein beetje contact mogelijk. Zo kwamen we erachter waar ze vandaan kwam en konden we haar na enige overtuiging richting de zorg overdragen aan de vervoersdienst van de ggz.’ Een paar maanden later nam de vrouw contact op met Van der Heijden. Ze wilde graag een ontmoeting om te horen wat er precies was gebeurd - zelf had ze slechts flarden van herinneringen. ‘We zijn samen een patatje gaan eten op het station en zijn naar het perron gegaan waar we elkaar troffen. Ze had een bedankkaart, een cadeautje en chocolaatjes bij zich voor de conductrice van die trein en mij. Inmiddels had ze weer echt een leven en was ze met haar vriend een huis aan het zoeken. Een mooi en emotioneel moment, want we weten als medewerkers van NS lang niet in alle situaties hoe het afloopt wanneer we iemand zo aantreffen en overdragen politie of zorg.’ Naasten Ook met naasten en nabestaanden heeft de afdeling Nazorg van de NS contact, net als met familie-agenten van de politie. ‘Achter alle mensen zit ook een familie. Zij zijn erbij geholpen als het beeld rondom iemand compleet is.’ Na een suïcide kan het dus zo zijn dat familie op plekken mag komen waar je normaal gesproken niet komt, als zij daar behoefte aan hebben in het rouwproces. ‘Zij vragen ook wel eens aan ProRail om op de locatie van het ongeluk te zoeken naar een kettinkje dat kwijt is, of naar andere zaken die een emotionele waarde hebben. Heftig werk, maar voor nabestaanden is het natuurlijk veel naarder. → vervolg Lange tijd was onderzoek naar behandeling of de kwaliteit van leven iets dat we overlieten aan gerenommeerde wetenschappers. Daar is de laatste 10 à 15 jaar verandering in gekomen. Steeds vaker worden cliënten en naasten gevraagd om mee te denken bij wetenschappelijk onderzoek. Ook Ypsilon wordt regelmatig benaderd om vanuit het naastenperspectief mee te werken aan onderzoeken rondom psychische kwetsbaarheden. Deze voorstellen worden opgepakt door een aantal vrijwilligers, die samen de wetenschapscommissie (WeCo) vormen. De afgelopen jaren is de WeCo betrokken geweest bij diverse onderzoeken en projecten. In 2017 hebben we besloten dat we niet alleen wilden aansluiten op onderzoekers die naar óns toe kwamen. We wilden ook zelf gerichter sturen op onderwerpen en de thema’s aandragen die Ypsilon belangrijk vindt. Daarom maakten we onze eigen kennisagenda met onderwerpen waar Ypsilonbreed behoefte aan is. Deze lijst was aan vernieuwing toe en daarom is er gewerkt aan een nieuwe kennisagenda, die onderzoekers kunnen gebruiken voor hun onderzoeksvoorstellen, die subsidiegevers helpt om middelen voor onderzoek te prioriteren en die Ypsilon intern kan gebruiken om richting te geven aan haar eigen kennisactiviteiten. Meer informatie: ypsilon.org/kennisagenda Nieuwe kennisagenda ‘Achter alle mensen zit ook een familie. Zij zijn erbij geholpen als het beeld compleet is’ Teun van der Heijden is sinds april 2024 interventiemedewerker onbegrepen gedrag bij de Nederlandse Spoorwegen. Het doel: mensen helpen vóórdat het misgaat. In datzelfde jaar ontving hij voor zijn werk een eervolle vermelding in het kader van de Ypsilon Jubileumprijs. ‘Maanden later nam de vrouw contact op. Ze had weer echt een leven’

POLEMIEK www.ypsilon.org 20 FEUILLETON 21 YPSILON NIEUWS 2 | 2026 Lalith, een Sri Lankaanse Nederlander met de diagnose schizofrenie, overleed in 2023 in het verpleeghuis waar hij woonde. Jolanda Brunnekreef, zijn mantelzorger en ex-partner, vertelt in YN wat zij meemaakt. Met een geweldige krachtsexplosie gooide Lalith de teckelknuffel van IKEA weg, die ik hem zojuist cadeau had gedaan. Hij lag in zijn bed in het verpleeghuis waar hij sinds zijn bijkomende dementie verbleef. Zijn ogen fonkelden van kwaadheid. Wat was dit voor sarcastische grap, hem een dode knuffel geven? Moest dat zijn ellendige eenzaamheid soms oplossen? Ik dacht hem er een plezier mee te doen, omdat hij mijn teckelknuffel in zijn tas had weten te proppen tijdens het wekelijkse etentje bij mij thuis. Waarom hij het ding mee terug had gesmokkeld naar zijn kamer, was niet duidelijk. Maar wel hilarisch, vond ik. Lalith kon er niet om lachen. En ook al snapte ik zijn woede, ik was zelf ook boos. Op hem, op zijn ziekte, op de situatie, op het eeuwige nooit genoeg. Als antwoord op zijn worp, riep ik: ‘How’s That!’, een kreet die hoorde bij een geslaagde cricketworp, iets wat hij vaak voor de grap nadeed in de jaren dat hij het spel niet meer echt speelde. Maar ook daar kon hij nu niet om lachen. Ware liefde ‘We kunnen een medicijn zijn voor elkaar’, zei Lalith. ‘If our love is strong, our lives won’t be hard.’ Deze tekst had hij ook op één van de eerste kaarten gezet die hij me stuurde, ergens midden jaren ’80. De kaart liet Two Lovers zien, een bekend uit graniet gehouwen beeld in Sri Lanka, bij een boeddhistische tempel in Anuradhapura. Het zou hier gaan om prins Saliya en Asokamala, een meisje uit een lage kaste uit de zesde of zevende eeuw, die met hun liefde de koninklijke regels tartten. Het beeld staat symbool voor ware liefde. Ik zou niet durven beweren dat wat er veertig jaar lang tussen ons was ware liefde was. Maar dat we een medicijn voor elkaar waren, dat is een ding wat zeker is. Ook al was zijn ziekte schizofrenie een constante in ons beider leven. Waar hij kon hielp Lalith. Nadat ik een gewelddadige aanranding had meegemaakt op straat, met een mes op mijn keel, stond ik soms traumatische doodsangsten uit als mijn medestudenten in de weekenden naar huis waren. Dan belde ik Lalith en kwam hij me halen. En bij de geboorte van mijn dochter in 2002 kreeg ik HELLP, een levensbedreigende vorm van zwangerschapsvergiftiging. In de nasleep daarvan was Lalith een belangrijke steun en toeverlaat. Hij haalde boodschappen en medicijnen, deed dingen op de post en bleef de wacht houden bij de baby zodat ik even een hazenslaapje kon doen. Tot ziens Om onze liefde net zo sterk te maken als de geliefden van het Sri Lankaanse beeld, spraken we af dat we nooit goodbye zouden zeggen, om het lot niet te tarten. In plaats daarvan zeiden we see you. En als we elkaar niet begrepen, dan moest dat zo min mogelijk vervelende consequenties hebben: ‘ook als we elkaar niet begrijpen, besluiten we elkaar te begrijpen.’ Elkaar niet begrijpen was natuurlijk een understatement als Lalith psychotisch was. Maar ook als hij relatief stabiel was, herinnerden we elkaar telkens weer aan het motto dat we hadden afgesproken. Elke ochtend zeg ik nog steeds see you tegen de urn met zijn as, die op mijn slaapkamer staat. Jolanda Brunnekreef | yn@ypsilon.org FEUILLETON - DEEL 19 Medicijn voor elkaar Ook als we elkaar niet begrijpen, besluiten we elkaar te begrijpen Dag Geertje, Denk jij nu echt dat je als toerist de wereld ziet zoals hij werkelijk is? Wat je op zo’n reis beleeft is een sprookje in een paradijs van zorgeloosheid. Dat is precies wat wij nodig hebben. Als verre reizen maken jouw manier is om alle narigheid aan te kunnen, dan hoef je echt geen excuses te bedenken voor dat op het eerste gezicht asociale gedrag. Ook dat duurzaamheidsgedoe van je is onnodig. Duurzaamheid is een begrip dat iedereen kent, maar waar niemand zich serieus mee bezighoudt. Als de trein te lastig wordt, heeft het vliegtuig de voorkeur. Het is net zoiets als familie betrekken bij de behandeling van een psychiatrisch patiënt. Iedereen is het daarmee eens, maar daar blijft het bij. Als het te lastig wordt is er voor familie weinig plaats. Dus schaam je niet, pak dat vliegtuig en geniet. Zolang je dat nog kan natuurlijk, want ikzelf heb nog nooit gevlogen en ben al jaren niet meer met vakantie geweest. Ik kan natuurlijk heel flauw zeggen dat ik niet op reis ga uit milieuoverwegingen, maar zo huichelachtig wil ik tegen jou niet zijn. Ik durf gewoon niet te vliegen. En de trein en al dat gedoe is te vermoeiend voor me. Ik ga niet op vakantie omdat ik dat niet meer kan. En met mij zijn er vast meer oudjes, die wel onder een palmboom hun zorgen willen vergeten, maar die de reis niet kunnen opbrengen. Als jij op een dag ervaart dat het voor jou ook te vermoeiend wordt, heb ik vast een oplossing voor je. Kijk om je heen en zie hoe mooi de wereld is. Doe je ogen dicht en luister naar het gefluit van de vogels. Zeg tegen jezelf: wat een heerlijke vakantie. Het helpt. Waar het om gaat is dat we een manier vinden om af en toe de rug toe te keren naar de zorgen die ons tot onze laatste snik vergezellen. Veel liefs en een fijne vakantie. Ansje Lieve Ansje, Het reisvirus heeft me stevig te pakken. Zolang het kan, wil ik de wereld zien in plaats van opinieduiders erover horen kakelen. Deze zomer ben ik nauwelijks thuis. Polen, Letland, Finland, Litouwen. Mijn identiteitskaart maakt overuren: leve Europa! Van vliegschaamte heb ik overigens geen last. Ik eet amper vlees en ben geen Imelda Marcos met 7500 paar schoenen. Ik red me prima met handbagage en strijkvrije kleding. Want zeg nou eerlijk: wil jij op vakantie intimiteit opbouwen met een strijkbout? Schandalig, al dat onnodige stroomverbruik. Ik zeg: per direct strijkbouten uit alle hotels! Verwacht de komende tijd dus niet al te veel van mij. Ik ben druk bezig herinneringen te verzamelen. Daarna moet ik natuurlijk nog honderden foto’s uitzoeken, fotoboeken maken en bijkomen. Maar uitgeput raken van het leven lijkt me nog altijd aantrekkelijker dan me laten aanpraten dat reizen per definitie asociaal is. Al schijnt dat tegenwoordig de hoogste vorm te zijn om vakantieplezier te bederven. Meeslepend leven is ook gewoon een vorm van duurzaamheid. Ik doe tenminste iets met mijn tijd. Liefs, Geertje B R I E V E N

RkJQdWJsaXNoZXIy NzkyMjk=